Ochrona roślin

Wykonanie zabiegu ochrony

Chemiczne środki ochrony roślin mogą być stosowane jedynie w wypadku konieczności, gdy nie mają zastosowania inne metody ochrony, na określoną powierzchnię rośliny uprawnej, a rodzaj i ilość naniesionego środka odpowiada rzeczywistym potrzebom. Więcej szczegółów zawiera Rozporządzenie MRiRW z dnia 31.05.2014 w sprawie warunków stosowania środków ochrony roślin (Dz.U. 2014, poz. 516).

Zabiegi ochrony roślin muszą być wykonywane odpowiednim sprzętem, spełniającym wymagania wynikające z uwarunkowań uprawianej rośliny, warunków pogodowych i stosowanych środków. W wypadku opryskiwaczy polowych ich belka musi znajdować się w odpowiedniej wysokości od łanu, a wypadku opryskiwaczy sadowniczych muszą sięgać na całą wysokość traktowanego drzewa. Prędkość wiatru w czasie zabiegu nie może przekraczać 4 m/s. W wypadku potrzeby głębszej penetracji łanu przydatny jest pomocniczy strumień powietrza (PSP). Przy wietrze mogącym przeszkadzać w wykonywaniu zabiegu dobrym wyjściem jest stosowanie dysz eżektorowych. Środki ochrony roślin mają różne funkcje, mogą działać kontaktowo lub systemicznie, wymagać specyficznego kontaktu z rośliną, co wiąże się z potrzebą zastosowania odpowiednich dysz, dostosowanego ciśnienia roboczego oraz prędkości wykonania zabiegu. Urządzenia do zaprawiania nasion lub materiału nasadzeniowego muszą umożliwiać właściwe dawkowanie zapraw oraz optymalne pokrycie nimi chronionych nasion lub bulw.

Jednym z najczęściej spotykanych błędów jest dopuszczanie do znosu cieczy użytkowej. Przy obecnym stanie techniki aplikacyjnej znoszenie cieczy poza obiekt chroniony jest praktycznie nieuniknione, jednak zabiegi opryskiwania trzeba przeprowadzać w sposób ograniczający ten efekt do minimum. Część cieczy użytkowej w postaci kropel lub części stałych przenoszona jest prądami powietrznymi poza opryskiwany teren podczas wykonywania zabiegu lub bezpośrednio po nim. Znoszenie cieczy roboczej służącej do wykonania zabiegu z użyciem środków ochrony roślin może skutkować obniżeniem jego skuteczności oraz skażeniem przestrzeni sąsiadujących z chronionym polem. Na wielkość znoszenia mają wpływ czynniki atmosferyczne i techniczne takie, jak:

  • prędkość i kierunek wiatru – należy stale monitorować prędkość wiatru za pomocą przenośnego anemometru lub przez obserwację ruchu roślin i dymów (wg: Poradnik PROW, Przepisy ochrony środowiska, normatywy i wskaźniki funkcjonujące w produkcji rolniczej):
Przybliżona prędkość wiatru (m/s)Stopień w skali BeaufortaOkreślenie wietrznościWidoczne oznaki prędkości wiatruZalecenia dotyczące możliwości wykonania oprysku
poniżej 0,20ciszadym unosi się prosto do góry 
0,3-1,51powiewznosi dym, można określić kierunek wiatrudobre warunki do oprysku
1,6-3,32słaby wiatrodczuwa się powiew na twarzy, liście szeleszcząidealne warunki do wykonania oprysku
3,4-5,43łagodny wiatrwprawia w bezustanny ruch gałązki i liście drzewwzrasta ryzyko znoszenia
5,5-7,94umiarkowany wiatrporusza małe gałęzie, podnosi skrawki papieru z ziemizabieg opryskiwania jest niemożliwy
  • wilgotność i temperatura powietrza – im bardziej bezwietrzna i słoneczna pogoda, wysoka temperatura, tym większa podatność kropel na ich wzmożone wysychanie,
  • wielkość kropel – mniejsze krople są bardziej podatne na znoszenie,
  • prędkość robocza – większa prędkość robocza tworzy zawirowania powietrza podobne do wiatru atmosferycznego, co sprzyja znoszeniu strumienia oprysku,
  • wysokość belki opryskiwacza nad obiektem oprysku – im mniejsza odległość belki polowej od obiektu oprysku, tym skuteczniejszy zabieg, jednak zbyt niskie jej położenie skutkuje zwiększeniem ilości cieczy przypadającej na jednostkę powierzchni,
  • prędkość strumienia powietrza w opryskiwaczach z PSP (pomocniczym strumieniem powietrza) – im większa prędkość strumienia powietrza, tym skuteczniejsze ograniczenie znoszenia cieczy, ale przy oprysku małych chwastów i przy wschodach roślin należy prędkość zredukować, by uniknąć odbijania się kropel od pozbawionej roślinności powierzchni gleby.

Najbardziej popularne rozwiązania technologiczne, które mogą ograniczać to zjawisko to:

  • stosowanie rozpylaczy antyznoszeniowych i inżektorowych, które wytwarzają większe krople cieczy roboczej,
  • utrzymywanie belki opryskiwacza na wysokości mniejszej niż 50 cm od obiektu opryskiwanego przy zachowaniu prędkości roboczej poniżej 8 km/h,
  • stosowanie opryskiwacza z rękawem powietrznym – strumień powietrza emitowany przez rękaw tworzy kurtynę powietrzną eliminującą ucieczkę kropel cieczy roboczej; dobrym rozwiązaniem są opryskiwacze z regulowanym strumieniem powietrza, w zależności od kierunku i siły wiatru. Zastosowanie pomocniczego strumienia powietrza umożliwia nawet dwukrotne zwiększenie prędkości roboczej zabiegu.
  • stosowanie opryskiwaczy tunelowych i sensorycznych (sadownictwo), kierujących ciecz wprost w strefę z ulistnieniem,
  • stosowanie opryskiwaczy z regulacją wielkości kropel – umożliwiają one zmianę wielkości kropel stosowanie do zmieniających się warunków atmosferycznych,
  • sadzenie żywopłotów wokół pól,
  • tworzenie stref nieopryskiwanych jako naturalnego buforu wokół pól chronionych.

Więcej szczegółowych informacji na stronie: Dobra praktyka ochrony roślin.

W niektórych krajach dużą popularnością cieszy się metoda magnetyzowania kropel cieczy roboczej, co może ograniczyć znos nawet o 70%.

Bezpieczeństwo stosującego środki ochrony roślin zależy od stosowanych środków ochrony osobistej (rękawice, buty, kombinezon, gogle, maska etc.) oraz wykorzystywanych urządzeń aplikacyjnych. Największe zagrożenie kontaktem ze stężonym środkiem ochrony roślin ma miejsce przy sporządzaniu cieczy roboczej, natomiast najdłuższy czas kontaktu z samą cieczą roboczą, także w formie mgły, zagraża rolnikowi w trakcie wykonywania zabiegu. W tym wypadku efektywne ograniczenie jego narażenia można uzyskać stosując bądź opryskiwacze samobieżne, bądź też ciągnik wyposażony w szczelną kabinę i filtry powietrza, który agregujemy z opryskiwaczem.