Zarządzanie wodą

Akumulowanie wody w glebie zależnie od rodzaju profilu glebowego

Większa część powierzchni Polski leży na obszarze polodowcowym, charakteryzującym się znaczną zmiennością gleb, wręcz ich mozaikowatością. Nierzadko spotyka się pola uprawne, na których występują gleby klasy bonitacyjnej 1 i 2 obok gleby klas 5 i 6. Zdolności retencyjne gleb – obok zawartości materii organicznej – zależą ściśle od ich składu granulometrycznego tj. od proporcji zawartości ziaren piasku (0,05mm-2mm), pyłu (0,002mm-0,05mm) i iłu (<0,002mm). Gleby podzielono pod względem składu granulometrycznego na gatunki gleb, w skład których wchodzą: piaski, gliny, pyły i iły. Przyjmuje się, że im cięższa gleba, tym więcej zawiera części pylastych i ilastych i tym więcej ma porów, czyli przestrzeni, które wypełnia powietrze lub woda. Zatem im cięższa jest gleba, tym większa jest jej pojemność wodna; równocześnie tym więcej wody ukryte jest w bardzo małych kapilarach, do których rośliny mają bardzo utrudniony dostęp. Ilość wody, którą jest w stanie utrzymać w swoich porach dana gleba nazywa się polową pojemnością wodną. Z kolei ilość wody, która nie jest dostępna dla roślin ze względu na to, że jest zbyt silnie związana z najmniejszymi porami w glebie, nazywa się punktem trwałego więdnięcia. Długotrwały spadek wilgotności gleby poniżej tego punktu najczęściej kończy się śmiercią rośliny. Ponad polową pojemnością wodną gleba może zmieścić pewną, czasem dość znaczną ilość wody – ta ilość wypełnia całkowicie wszystkie pory w glebie, w tym te największe. Grawitacja powoduje, że woda wypełniająca największe pory odpływa w ciągu 1-3 dni w głąb profilu glebowego zabierając ze sobą znaczne ilości rozpuszczalnych związków m.in. potasu i azotu. Zależność tą ilustruje poniższy rysunek:

(źródło: FAO)

Dla każdej gleby wilgotności charakterystyczne, tzn. punkty trwałego więdnięcia i polowej pojemności wodnej, są inne. Sprawę komplikuje dodatkowo fakt, że profil glebowy bardzo rzadko jest jednolity i pod poziomem ornym występują na różnych głębokościach różne gatunki podglebia. Na użytek nawodnień sterowanych pomiarem wilgotności gleb, wystarczy znajomość składu granulometrycznego poziomu gleby, w którym znajduje się czujnik. Gatunek gleby można określić w Okręgowej Stacji Chemiczno-Rolniczej lub poprosić doświadczonego gleboznawcę, np. klasyfikatora gleb, aby określił ją organoleptycznie.