Ochrona roślin

Zasady przechowywania środków ochrony roślin

Terminowe wykonanie zabiegów ochrony roślin wymaga posiadania niezbędnego zapasu środków ochrony roślin. Konieczność ich nawet krótkotrwałego przechowywania w gospodarstwie wymusza przygotowanie odpowiednich pomieszczeń i obliguje do przestrzegania procedur związanych z magazynowaniem materiałów szkodliwych i toksycznych. Na bezpieczne magazynowanie środków ochrony roślin składają się trzy podstawowe elementy:

  1. pomieszczenie ze specjalnym wyposażeniem,
  2. znajomość i przestrzeganie zasad przechowywania środków ochrony roślin,
  3. umiejętność postępowania w sytuacjach awaryjnych.

Konsekwencje ekonomiczne i środowiskowe zatruć środowiska są niezwykle dotkliwe i kosztowne. Odpowiedzialność w takich sytuacjach leży zawsze po stronie użytkownika środków ochrony roślin.

Do środków ochrony roślin nie mogą mieć dostępu osoby nieupoważnione, zwłaszcza dzieci, więc należy odpowiednio zabezpieczyć miejsce ich składowania. Dlatego drzwi wejściowe muszą być zamykane na klucz lub kłódkę, a okna zabezpieczone przed dostaniem się osób niepowołanych. Pomieszczenie należy oznaczyć umieszczając na drzwiach napis: „Magazyn środków ochrony roślin” oraz piktogramy ostrzegające przed substancjami szkodliwymi i toksycznymi. Dostęp do magazynu środków ochrony roślin mogą mieć tylko osoby upoważnione i odpowiednio przeszkolone. Dostęp do środków toksycznych i bardzo toksycznych dla ludzi mogą mieć jedynie osoby przeszkolone i uprawnione do ich stosowania. Nie wolno pozostawiać środków ochrony roślin bez dozoru, gdy magazyn nie jest zamknięty. Aktualne przepisy znajdują się także na tej stronie.

8.12.1 Lokalizacja magazynu ŚOR

Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, w sprawie sposobu postępowania przy stosowaniu i przechowywaniu środków ochrony roślin, magazyn środków ochrony roślin przez użytkowników profesjonalnych powinien być zlokalizowany w odległości nie mniejszej niż 20 m od studni oraz zbiorników i cieków wodnych, chyba że środki te są przechowywane na szczelnej, utwardzonej nawierzchni z trwałych materiałów izolacyjnych, gdzie można bezpiecznie zebrać potencjalnie rozlane środki.

8.12.2 Konstrukcja magazynu ŚOR

Konstrukcja magazynu środków chemicznych oraz odpadów powstających w następstwie ich stosowania powinna spełniać wymagania określone w wielu aktach prawnych, między innymi:

  • ustawy z dnia 07.07.1994r. Prawo budowlane,
  • ustawy z dnia 24.08.1991r. o ochronie przeciwpożarowej,
  • rozporządzenia MRiRW, w sprawie sposobu postępowania przy stosowaniu i przechowywaniu środków ochrony roślin,
  • rozporządzenia MPiPS w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy.

Według zaleceń Dobrej Praktyki Ochrony Roślin konstrukcja magazynu powinna spełniać następujące warunki:

  1. ściany, dach oraz drzwi wykonane z materiałów ognioodpornych,
  2. zalecana odporność na pożar wewnętrzny i zewnętrzny:
    • jeśli magazyn znajduje się w miejscu narażonym na zagrożenia zewnętrzne (np. pożary lasów) – 1-godzinna,
    • jeśli możliwa jest szybka reakcja straży pożarnej  – 30-minutowa,
  3. elementy nośne zabezpieczone przed wysoką temperaturą,
  4. posadzka utwardzona i nieprzepuszczalna, łatwo zmywalna, ograniczająca poślizg oraz odporna na uderzenia i działanie substancji żrących,
  5. kratka ściekowa w posadzce odłączona od systemu kanalizacji i podłączona do zamkniętego zbiornika na płynne odpady chemiczne,
  6. izolacja termiczna, zapewniająca chłód podczas letnich upałów oraz dodatnią temperaturę w zimie (pomieszczenia gwarantujące względną stabilność temperatury),
  7. przyciemnione szyby chroniące przed bezpośrednim promieniowaniem słonecznym.
    • Grzejniki w magazynie środków ochrony roślin nie mogą sąsiadować z regałami na zgromadzone preparaty.

8.12.3  Wyposażenie magazynu ŚOR

Według zaleceń Dobrej Praktyki Ochrony Roślin wyposażenie magazynu powinno spełniać następujące warunki :

  1. sztuczne oświetlenie,
  2. grawitacyjna oraz wymuszona wentylacja zapobiegająca gromadzeniu się toksycznych oparów środków chemicznych, uruchamiana przed wejściem do magazynku,
  3. gazo- i pyłoszczelna instalacja elektryczna,
  4. gaśnica,
  5. ręcznik papierowy,
  6. miejsce do przechowywania:
    • środków toksycznych i bardzo toksycznych (zamykany na klucz boks lub przewiewna szafka metalowa),
    • preparatów niepełnowartościowych i w cieknących opakowaniach,
    • skażonych materiałów użytych w sytuacjach awaryjnych,
    • opakowań po użytych środkach ochrony roślin,
    • narzędzi do neutralizacji rozlanych lub rozsypanych preparatów (szufla, szczotka, wiadro i pojemnik z sorbentem),
  7. półki na chemikalia z materiału nienasiąkliwego, pozbawione ostrych krawędzi i elementów mogących uszkadzać opakowania,
  8. obiekt powinien być wyposażony w urządzenia zapobiegające zanieczyszczeniu lub skażeniu powietrza w stopniu szkodliwym, gruntu oraz wód substancjami chemicznymi (np. wanny wychwytowe pod regałami).

Konieczne jest także wydzielenie miejsca do odważania i porcjowania preparatów. Przydatne jest także – na wypadek niezbędnej ingerencji straży pożarnej – umieszczenie w magazynie blisko wejścia lub przed nim teczki na Karty Bezpieczeństwa środka preparatów w nim zgromadzonych.

8.12.4 Zabezpieczenia magazynu ŚOR

Według zaleceń Dobrej Praktyki Ochrony Roślin zabezpieczenie magazynu powinno być następujące:

  • zabezpieczony przed dostępem osób trzecich,
  • oznaczony na drzwiach, jako magazyn środków ochrony roślin / odpadów niebezpiecznych oraz piktogramami zagrożeń,
  • posiadać instrukcję w postępowania w przypadku awarii.

Procedury pracy z agrochemikaliami:

  • Podczas pracy z preparatami chemicznymi, należy stosować zawsze środki ochrony osobistej tj. rękawice, okulary, kombinezon,
  • Zakazuje się mieszania odpadów niebezpiecznych różnych rodzajów, mieszania odpadów niebezpiecznych z odpadami innymi, niż niebezpieczne, a także mieszania odpadów niebezpiecznych z substancjami, materiałami lub przedmiotami, w tym rozcieńczania substancji niebezpiecznych.” (źródło: Ustawa o odpadach),
  • Instrukcje BHP i telefony alarmowe należy umieścić w widocznym miejscu, najlepiej przy wejściu do magazynu,
  • Trzeba wydzielić w magazynie miejsca do:
    • przechowywania preparatów w uszkodzonych opakowaniach,
    • przechowywania pustych opakowań,
    • przechowywania skażonych materiałów,
  • Przechowywać należy środki ochrony roślin w sposób ułatwiający ich łatwą identyfikację,
  • Koniecznie należy ograniczać ryzyko przypadkowego zatrucia ludzi i zwierząt,
  • Nie wolno przechowywać chemikaliów razem z żywnością, nasionami ani paszą dla zwierząt, paliwami, smarami i innymi materiałami łatwopalnymi,
  • Nie wolno przechowywać środków ochrony roślin razem z odzieżą ochronną i innymi środkami ochrony indywidualnej,
  • Nie wolno przelewać czy przesypywać środków ochrony roślin do opakowań po produktach spożywczych, aby nie doszło do ich pomyłkowego spożycia,
  • Zawsze trzeba być przygotowanym na likwidację skutków rozlania lub rozsypania agrochemikaliów,
  • Półki regałów na środki ochrony roślin powinny być wykonane z materiałów nie nasiąkliwych, pozbawionych ostrych krawędzi, które mogą uszkadzać opakowania,
  • Ustawiając środki ochrony roślin na półkach należy umieścić preparaty proszkowe i granulowane nad płynnymi. Można opakowania ustawiać w kuwetach plastikowych lub metalowych zbierających ewentualne wycieki,
  • Trzeba mieć w wyznaczonym miejscu, w stanie gotowym do użycia, niezbędne akcesoria do neutralizacji wycieków i rozsypań: ręcznik papierowy, szczotkę, szufelkę, wiaderko z absorbentem, torby plastikowe, pojemnik na skażone materiały,
  • Należy niezwłocznie zebrać i bezpiecznie zagospodarować rozlane lub rozsypane preparaty;
  • Nie wolno spłukiwać rozlanych lub rozsypanych środków ochrony roślin do ścieków komunalnych, jedynie do zamkniętych zbiorników z wodą przeznaczoną do utylizacji,
  • Podczas pożaru należy wezwać natychmiast straż pożarną i podjąć działania mogące zmniejszyć skutki pożaru,
  • Należy unikać stosowania nadmiernej ilości wody, aby do minimum ograniczyć jej spływ do cieków, zbiorników i ujęć wody,
  • Skażone zgliszcza i odpady do ich bezpiecznego zagospodarowania mogą zebrać jedynie uprawnione służby.

W przypadku bardzo małego zużycia środków ochrony roślin rolę magazynu może spełniać zamykana na klucz, trwała szafa z materiału nienasiąkliwego i ognioodpornego, np. blaszana, z otworami wentylacyjnymi. Szafa taka musi być ustawiona z zachowaniem bezpiecznej odległości od ujęć wody, miejsc składowania żywności, grzejników, pasz oraz materiałów pędnych i łatwopalnych.

Przy magazynie środków ochrony roślin powinno znajdować się miejsce, gdzie można się przebrać, umyć ręce i twarz, w wypadku konieczności wypłukać oczy, oczyścić / opłukać środki ochrony osobistej, umieścić odzież roboczą używaną, mieć miejsce na czyste środki ochrony osobistej na wymianę. Woda z mycia ciała lub sprzętu ze środków ochrony roślin nie może być odprowadzana do kanalizacji ogólnej – powinna trafiać do oddzielnej bezodpływowej kanalizacji, wyposażoną w urządzenia służące do gromadzenia i neutralizacji powstałych ścieków.

Magazyn powinien być wyposażony w odpowiedni system wentylacji:

  1. awaryjnej – uruchamiany z zewnątrz i od wewnątrz magazynu, zapewniający co najmniej 10-krotną wymianę powietrza w ciągu godziny;
  2. ciągłej – uruchamiany z zewnątrz magazynu, godzinę przed rozpoczęciem pracy, zapewniający co najmniej 3-krotną wymianę powietrza w ciągu godziny.

W magazynie przechowywane są środki ochrony roślin w swoim najwyższym stężeniu. Należy być przygotowanym na likwidację skutków rozlania lub rozsypania środków ochrony roślin. Każde rozlanie lub rozsypanie rodzi duże ryzyko powstania skażeń miejscowych. Dlatego w każdym magazynie powinny znajdować się środki do likwidacji skutków rozlania i rozsypania preparatów. W wyznaczonym miejscu trzeba mieć w stanie gotowym do użycia niezbędne akcesoria do neutralizacji wycieków i rozproszeń: szczotkę, szufelkę, wiaderko z piaskiem (lub innym absorbentem, np. wermikulitem), torby plastikowe, pojemnik na skażone materiały. Podczas likwidacji należy stosować odzież ochronną (kombinezon, rękawice, obuwie gumowe, maskę, okulary). Skażone miejsce należy posypać materiałem absorbującym i zebrać. Jeśli środek ochrony roślin trafił na glebę, to koniecznie trzeba go zebrać łącznie ze skażoną warstwą gleby do głębokości 5-10cm. Skażony materiał w plastikowej torbie lub szczelnym pojemniku należy przechowywać w magazynie środków ochrony roślin do momentu bezpiecznego zagospodarowania. Zasady bezpiecznego zagospodarowania skażonych materiałów zależą od ich ilości. Przy małych ilościach można:

  • rozrzucić je na polu, na którym stosowany jest zebrany środek ochrony roślin, na możliwie największej powierzchni, lub
  • wymieszać je z kompostem przeznaczonym do co najmniej rocznego składowania, lub
  • zneutralizować je w instalacji wykorzystującej biologiczny proces likwidacji ŚOR.

Większe ilości skażonych materiałów należy przekazać specjalistycznym służbom do utylizacji.

Podczas pożaru lub zalania magazynu wodą należy postępować racjonalnie i z rozwagą, zatem:

  • wszystkich zbędnych pracowników i osoby postronne usunąć na bezpieczną odległość od obszaru zdarzenia, w taki sposób, by znajdowali się od strony wiatru,
  • zawiadomić o zdarzeniu straż pożarną, poinformować o rodzaju środków jakie znajdują się w magazynie – ta informacja pozwoli straży odpowiednio przygotować się do gaszenia chemikaliów (odpowiednia odzież, respiratory, substancje zobojętniające związki chemiczne),
  • umożliwić dojazd wozu straży pożarnej – usunąć zbędne pojazdy i urządzenia znajdujące się na posesji.

Należy unikać stosowania nadmiernej ilości wody, aby do minimum ograniczyć jej spływ do cieków, zbiorników i ujęć wody. Skażone zgliszcza i odpady należy zebrać do ich bezpiecznego zagospodarowania przez uprawnione służby.

Największe zagrożenia dotyczące magazynowania środków ochrony roślin związane są z pożarem, który może powstawać wewnątrz lub na zewnątrz magazynu. Groźne są również powodzie lub zalania woda opadową, które mogą prowadzić do niekontrolowanego wycieku i rozprzestrzenienia się magazynowanych środków i poważnego skażenia środowiska. Dlatego magazyn należy zlokalizować w bezpiecznej odległości od terenów podatnych na pożar oraz wrażliwych na skażenia chemiczne, a zwłaszcza cieków, zbiorników i ujęć wody. Magazyny o pojemności mniejszej niż 1 tona powinny być budowane w odległości nie mniejszej niż 20 m od obszarów wrażliwych lub 10 m przy zachowaniu warunku ognioodporności i możliwości zbierania wody gaśniczej. Odległość nowobudowanych magazynów o pojemności powyżej 1 tony środków ochrony roślin od obszarów bardzo wrażliwych powinna wynosić 50 m, lub 10 m, jeżeli magazyn spełnia wymagania jednogodzinnej odporności na ogień i umożliwia zbieranie wody gaśniczej. Zaleca się wyposażyć magazyn w:

  • gaśnicę proszkową – należy pamiętać, że gaśnicą można ugasić pożar jedynie w pierwszym jego stadium. Gasi się stopniowo zamykając obszar pożaru od zewnątrz do wewnątrz, nigdy na odwrót, ponieważ grozi to rozprzestrzenieniem się pożaru,
  • koc przeciwpożarowy – umożliwiający ugaszenie małego źródła ognia przez zdławienie dostępu powietrza.