Rolnicze środki chemiczne i zarządzanie odpadami

Odpady powstające w gospodarstwie rolnym

Odpady rolnicze obejmują zarówno naturalne (organiczne i nieorganiczne) produkty uboczne działalności rolniczej jak i nienaturalne (czyli pochodzenia przemysłowego). Wśród organicznych odpadów rolniczych (stałych, płynnych albo półstałych) znajdują się: naturalne pozostałości roślin (np. słoma zbożowa) oraz pozostałości zwierzęce (mocz i kał zwierząt, pomiot drobiu, ściółka itp.).

Główne nienaturalne odpady rolnicze obejmują: opakowania po nawozach, po nasionach, po środkach ochrony roślin i po innych środkach chemicznych stosowanych w rolnictwie, po weterynaryjnych produktach i materiałach (np. zużyte strzykawki), zużytą odzież ochronną i roboczą, inne pozostałości mechaniczne (np. olej, ogumienie, akumulatory), stare maszyny lub ich części, rury irygacyjne, folie, włókniny, ogrodzenia itp.

Zgodnie z definicją Ustawy o odpadach z dnia 14 grudnia 2012r. (Dz.U. 2013 poz. 21)

przez odpady rozumie się każdą substancję lub przedmiot, których posiadacz pozbywa się, zamierza się pozbyć, lub do których pozbycia się jest obowiązany.

Odpady klasyfikujemy na grupy, podgrupy ze względu na:

  • źródło ich powstawania (np. z działalności rolniczej),
  • właściwości, a także zawarte substancje (odpady niebezpieczne oraz inne niż niebezpieczne).
  1. Odpady niebezpieczne – oznaczają odpady wykazujące co najmniej jedną spośród właściwości niebezpiecznych, które zostały wymienione w ustawie o odpadach w załączniku nr 4. Ustawy. W katalogu odpadów zostały one oznaczone gwiazdką „*”.
  2. Odpady inne niż niebezpieczne – oznaczają odpady nie wykazujące żadnych właściwości niebezpiecznych, oraz w których zawartość substancji niebezpiecznych nie przekracza ustalonej wartości progowej, o której mowa w Ustawie o odpadach.

W przypadku działalności rolniczej pojawiające się odpady mogą znajdować się miedzy innymi w poniższych grupach.

Odpady niebezpieczne

Kod odpaduRodzaj odpadówPrzykład
Grupa 02Odpady z rolnictwa, ogrodnictwa, upraw hydroponicznych, rybołówstwa, leśnictwa, łowiectwa oraz przetwórstwa żywności.
02 01 08*Odpady agrochemikaliów zawierające substancje niebezpieczne.niepełnowartościowe środki ochrony roślin, nawozy, biocydy, adiuwanty, popłuczyny, pozostałości ŚOR po wykonaniu zabiegów chemizacyjnych.
02 01 80*Zwierzęta padłe i ubite z konieczności oraz odpadowa tkanka zwierzęca, wykazujące właściwości niebezpieczne.
Grupa 07odpady z produkcji, przygotowania, obrotu i stosowania produktów przemysłu chemii organicznej.
Podgrupa 07 04Odpady z produkcji, przygotowania, obrotu i stosowania organicznych środków ochrony roślin (z wyłączeniem 02 01 08 i 02 01 09), środków do konserwacji drewna (z wyłączeniem 03 02) i innych biocydów.
07 04 80*Przeterminowane środki ochrony roślin.
Grupa 08Odpady z produkcji, przygotowania, obrotu i stosowania powłok ochronnych (farb, lakierów, emalii ceramicznych), kitu, klejów, szczeliw i farb drukarskich.
08 01 11*Odpady farb i lakierów zawierających rozpuszczalniki organiczne lub inne substancje niebezpieczne.
Grupa 13Oleje odpadowe i odpady ciekłych paliw.
13 02 08*Inne oleje silnikowe, przekładniowe i smarowe.Oleje odpadowe – mineralne lub syntetyczne oleje smarowe lub przemysłowe, które przestały się nadawać do użytku, do jakiego były pierwotnie przeznaczone, w szczególności zużyte oleje z silników spalinowych i oleje przekładniowe, oleje smarowe, oleje turbinowe oraz oleje hydrauliczne.
13 07 03*Inne paliwa (włącznie z mieszaninami)
Grupa 15Odpady opakowaniowe; sorbenty, tkaniny do wycierania, materiały filtracyjne i ubrania ochronne nieujęte w innych grupach.
15 01 10*Opakowania zawierające pozostałości substancji niebezpiecznych lub nimi zanieczyszczone.Opakowania po środkach ochrony roślin, opakowania po środkach biobójczych, opakowania po olejach, paliwie, po lekach, po farbach i rozpuszczalnikach.
15 01 11*Opakowania z metali zawierające niebezpieczne porowate elementy wzmocnienia konstrukcyjnego (np. azbest), włącznie z pustymi pojemnikami ciśnieniowymi.Aerozole po smarach, farbach, agrochemikaliach i biocydach.
15 02 02*Sorbenty, materiały filtracyjne (w tym filtry olejowe nieujęte w innych grupach), tkaniny do wycierania (np. szmaty, ścierki) i ubrania ochronne zanieczyszczone substancjami niebezpiecznymi (np. PCB).m.in.
– kombinezon ochronny, rękawiczki, maski stosowane podczas zabiegów chemizacyjnych, zniszczone obuwie gumowe
– sorbent użyty do usunięcia rozlanych płynnych chemikaliów.
Grupa 16Odpady nieujęte w innych grupach.
16 01 04*Zużyte lub nienadające się do użytkowania pojazdy.Pojazdy, które nie zostały pozbawione płynów eksploatacyjnych tj. paliwa, oleju.
16 01 07*Filtry olejowe
16 02 11*Zużyte urządzenia zawierające freony, HCFC, HFC.Chłodziarki, lodówki.
16 02 13*Zużyte urządzenia zawierające niebezpieczne elementy, inne niż wymienione w 16 02 09 do 16 02 12M.in. świetlówki, lampy UV, monitory
16 06 01*Baterie i akumulatory ołowiowe.
Grupa 17Odpady z budowy, remontów i demontażu obiektów budowlanych oraz infrastruktury drogowej (włączając glebę i ziemię z terenów zanieczyszczonych).
17 06 01*Materiały izolacyjne zawierające azbest.Pokrycia dachu zawierające azbest.

Odpady inne niż niebezpieczne

Kod odpaduRodzaj odpadówPrzykład
Grupa 02Odpady z rolnictwa, ogrodnictwa, upraw hydroponicznych, rybołówstwa, leśnictwa, łowiectwa oraz przetwórstwa żywności.
02 01 01Osady z mycia i czyszczenia.
02 01 02Odpadowa tkanka zwierzęca
02 01 03Odpadowa masa roślinna
02 01 06Odchody zwierzęce
02 01 09Odpady agrochemikaliów inne niż wymienione w 02 01 08
02 01 10Odpady metaloweOgrodzenia, części maszyn
02 01 81Zwierzęta padłe i odpadowa tkanka zwierzęca stanowiące materiał szczególnego i wysokiego ryzyka inne niż wymienione w 02 01 80.
02 01 82Zwierzęta padłe i ubite z konieczności.
Grupa 07Odpady z produkcji, przygotowania, obrotu i stosowania produktów przemysłu chemii organicznej.
07 04 81Przeterminowane środki ochrony roślin inne niż wymienione w 07 04 80.
Grupa 15Odpady opakowaniowe; sorbenty, tkaniny do wycierania, materiały filtracyjne i ubrania ochronne nieujęte w innych grupach.
15 01 01Opakowania z papieru i tekturyKartony zbiorcze
15 01 02Opakowania z tworzyw sztucznychFolia po sianokiszonkach, worki typu „big bag”, kanistry po nawozach płynnych
15 01 03Opakowania z drewnaPalety
15 01 04Opakowania z metaliBeczki, kanistry
15 01 05Opakowania wielomateriałowe
15 01 07Opakowania ze szkła
15 02 03Sorbenty, materiały filtracyjne, tkaniny do wycierania (np. szmaty, ścierki) i ubrania ochronne inne niż wymienione w 15 02 02Ubrania ochronne niezanieczyszczone substancjami niebezpiecznymi
Podgrupa 16 01Zużyte lub nienadające się do użytkowania pojazdy (włączając maszyny
pozadrogowe), odpady z demontażu, przeglądu i konserwacji pojazdów
(z wyłączeniem grup 13 i 14 oraz podgrup 16 06 i 16 08)
16 01 03Zużyte opony
16 01 06Zużyte lub nienadające się do użytkowania pojazdy niezawierające cieczy i innych niebezpiecznych elementów
16 02 14Zużyte urządzenia inne niż wymienione w 16 02 09 do 16 02 13Drukarki, czytniki, komputery
Grupa 17Odpady z budowy, remontów i demontażu obiektów budowlanych oraz
infrastruktury drogowej (włączając glebę i ziemię z terenów zanieczyszczonych)
17 01 01Odpady betonu oraz gruz betonowy z rozbiórek i remontów
18 02Odpady z badań, diagnozowania, leczenia i profilaktyki weterynaryjnej
18 02 01Narzędzia chirurgiczne i zabiegowe oraz ich resztki (z wyłączeniem 18 02 02)
18 02 02*Inne odpady, które zawierają żywe drobnoustroje chorobotwórcze lub ich toksyny oraz inne formy zdolne do przeniesienia materiału genetycznego, o których wiadomo, lub co do których istnieją wiarygodne podstawy do sądzenia, że wywołują choroby u ludzi i zwierząt

Powyższe zestawienie nie wyczerpuje wszystkich rodzajów odpadów mogących powstawać w gospodarstwie rolnym.

Gospodarstwo jest zobowiązane do uzyskania decyzji na wytwarzanie odpadów, jeśli wytwarza odpady (wg Ustawy):

  1. o masie powyżej 1 Mg (1 tona) rocznie – w przypadku odpadów niebezpiecznych, lub
  2. o masie powyżej 5000 Mg (5000 ton) rocznie – w przypadku odpadów innych, niż niebezpieczne.

W obrocie odpadami należy pamiętać, że:

  • odpady można przekazać firmie, która posiada zezwolenie na zbieranie odpadów, zezwolenie na przetwarzanie odpadów lub wpis do rejestru Marszałka Województwa (dot. np. akumulatorów i baterii, odpadowych olejów, etc.). Wraz z przekazaniem odpadów podmiotowi zbierającemu przenosimy na niego odpowiedzialność za zagospodarowanie odpadów,
  • przekazanie odpadów transportującemu nie zdejmuje odpowiedzialności z wytwórcy odpadów za dalsze zagospodarowanie odpadów przez kolejnego posiadacza. Przekazujący odpady wystawia Kartę Przekazania Odpadów, zgodnie z wzorem z Ustawy o odpadach.

Przekazanie odpadów podmiotowi nieuprawnionemu do zbierania, przetwarzania odpadów, skutkuje odpowiedzialnością karną, zgodnie z art. 175 Ustawy o odpadach, w myśl Art. 175: „Kto, będąc posiadaczem odpadów, zleca, wbrew przepisowi art. 27 ust. 2, gospodarowanie odpadami podmiotom, które nie uzyskały wymaganych decyzji lub wymaganego wpisu do rejestru, podlega karze aresztu albo grzywny.”

Szczegóły w Ustawie z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (Dz.U. 2013 poz.21) oraz Rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 9 grudnia 2014 r. w sprawie katalogu odpadów (Dz.U. 2014 poz. 1923).

9.13.1 Ograniczanie produkcji odpadów i popłuczyn rolniczych

Aby ograniczyć wpływ na środowisko działalności produkcyjnej, każdy przedsiębiorca, w tym również rolny, powinien podejmować działania polegające na zapobieganiu powstawaniu odpadów i ścieków lub zmniejszaniu ich ilości.

Takimi działaniami są przede wszystkim:

  1. Eko-projektowanie, czyli takie zaplanowanie produktu, (w tym również jego opakowania), aby w jak najmniejszym stopniu oddziaływał na środowisko w całym cyklu swojego życia, tzn. podczas wytwarzania, transportu, magazynowania, użycia i likwidacji. Przykładem może być sposób pakowania produktu rolnego ograniczający potrzebną powierzchnię magazynową, umożliwiający jednorazowo transport dużej ilości produktu, opakowanie umożliwiające recykling wraz z produktem itp.,
  2.  Wprowadzenie najlepszych dostępnych technik BAT (ang. „Best Available Techniques”), co skutkuje zwiększoną efektywnością produkcji i zmniejszeniem ilości odpadów i ścieków,
  3. Zmniejszanie ilości odpadów u źródła, czyli w procesach wytwórczych. Jest to strategia zapobiegania powstawaniu skutków działalności. Efektem zmniejszania ilości odpadów u źródła jest także zmniejszenie kosztów ich zbierania, zagospodarowania i unieszkodliwiania po procesach produkcyjnych,
  4. Wprowadzanie zasad zarządzania środowiskowego. System taki ma na celu weryfikowanie procesów produkcji i zrządzania gospodarstwem pod kątem uciążliwości dla środowiska oraz stałe ich doskonalenie, aby takie oddziaływanie ograniczać (np. ograniczać ilość wytwarzanych odpadów i ścieków).

System zarządzania środowiskowego obejmuje:

  • modyfikowanie procesów technologicznych w gospodarstwie, prowadzący do lepszego wykorzystania surowców i materiałów,
  • zapewnienie warunków transportu i magazynowania surowców, materiałów i produktów, zapobiegających ich uszkodzeniom, zamakaniu, psuciu, pogarszaniu przydatności lub przeterminowaniu,
  • prowadzenie racjonalnej gospodarki surowcami i materiałami oraz środkami chemicznymi, bez tworzenia nadmiernych zapasów, powodujących często przekraczanie okresu ich trwałości lub terminu przydatności,
  • prowadzenie regularnej kontroli zapasów,
  • koordynowanie prac w poszczególnych elementach gospodarstwa,
  • poszukiwanie możliwości zmniejszenia zużycia materiałów oraz zmniejszenia ilości odpadów,
  • analizowanie i monitoring efektywności wykorzystania surowców, zużycia materiałów, wody i energii oraz ilości powstających odpadów i ścieków na jednostkę produktu,
  • stosowanie surowców i materiałów optymalnej jakości w celu uzyskania większej efektywności produkcji i zmniejszenia ilości odpadów,
  • recykling odpadów oraz stosowanie wszelkich możliwych i zgodnych z przepisami sposobów przygotowania odpadów w celu ich ponownego wykorzystania, a także przestrzeganie zasad ochrony środowiska we wszystkich fazach produkcji,
  • dokonywanie okresowych przeglądów i napraw sprzętu, urządzeń i maszyn,
  • szkolenie pracowników gospodarstwa w zakresie zmniejszania zużycia materiałów, wody i energii oraz środków chemicznych w celu przeciwdziałania złym nawykom i uświadamianie o gospodarczych i ekologicznych skutkach powstawania odpadów oraz korzyściach wynikających z minimalizacji ich powstawania.

Aby ograniczyć ilość powstających popłuczyn rolniczych, należy stosować zasady „Dobrej praktyki postępowania przy stosowaniu środków ochrony roślin”:

  1. po umyciu narzędzi i naczyń takich jak waga, łopatka, czy dzbanek miarowy, stosowanych do przygotowania cieczy roboczej, zanieczyszczoną wodę należy wlać do zbiornika opryskiwacza z cieczą użytkową i zużyć podczas oprysku,
  2. po zakończeniu oprysku, resztki niezużytej cieczy użytkowej należy rozcieńczyć wodą i wypryskać na poprzednio traktowaną powierzchnię,
  3. wskazane jest używanie opryskiwaczy przystosowanych do mycia wewnętrznego w systemie ciągłym. Przeprowadzone pomiary pokazują, że w porównaniu z myciem cyklicznym mycie ciągłe pozwala na bardzo dokładne umycie opryskiwacza mniejszą o 50% objętością wody, w dwukrotnie krótszym czasie. Koncentracja środka ochrony roślin w wodzie pozostałej w instalacji po prawidłowo przeprowadzonym myciu ciągłym jest zawsze mniejsza niż 1%,
  4. wodę użytą do mycia aparatury wypryskać na powierzchni uprzednio opryskiwanej, stosując te same środki ochrony osobistej,
  5. należy przeprowadzić mycie zewnętrzne opryskiwacza – w wypadku braku odpowiedniego miejsca – na polu lub plantacji, na której stosowany był środek ochrony roślin. Dzięki takiej praktyce ogranicza się do minimum pozostawianie pozostałości środków ochrony roślin poza miejscem ich stosowania. Zmywanie substancji powinno zostać wykonane bezpośrednio za zakończeniu zabiegu, gdy opryskiwacz jest jeszcze mokry, bo spłukuje się znacznie więcej zanieczyszczeń, niż po wyschnięciu. Ponadto do jego umycia potrzeba mniejszą ilość wody i mycie trwa krócej,
  6. mycie zewnętrzne najlepiej przeprowadzić w miejscu, w którym wodę użytą do mycia można ująć (np. na szczelnej posadzce z odpływem do zbiornika lub na stanowisku bioremediacyjnym), a zawarte w niej substancje czynne bezpiecznie zneutralizować. Mycie w takich warunkach powinno zostać bezwzględnie wykonane przy użyciu myjki wysokociśnieniowej, aby do minimum ograniczyć ilość powstających popłuczyn,
  7. popłuczyny z mycia powinny zostać ujęte i poddane bioremediacji (np. na złożach typu Biobed, Phytobac®, Biofilter, Vertibac), całkowicie je likwidując. Można je również poddać dehydratacji (Heliosec®, Osmofilm®), a następnie – już zagęszczone – przekazać do unieszkodliwienia specjalistycznej firmie.

Więcej w wytycznych w zakresie wykorzystania produktów ubocznych oraz zalecanego postępowania z odpadami w rolnictwie i przemyśle rolno-spożywczym – w dokumencie Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi i Instytutu Technologiczno-Przyrodniczego w Falentach, z listopada 2010 r.

9.13.2 Odpady nadające się do recyklingu i wykorzystania w produkcji rolniczej

W trakcie działalności produkcyjnej, oprócz głównego produktu często w sposób niezamierzony powstają również różnego rodzaju pozostałości poprodukcyjne. Te odpady warto zarówno ze względów ekonomicznych jak i ochrony środowiska, zgodnie z hierarchią postępowania z odpadami, poddać recyklingowi, jeżeli nie udało się zapobiec ich powstaniu. Poprzez recykling rozumie się odzysk, w ramach którego odpady są ponownie przetwarzane na produkty, materiały lub substancje wykorzystywane w pierwotnym celu lub innych celach; obejmuje to ponowne przetwarzanie materiału organicznego (recykling organiczny). Nie obejmuje to odzysku energii i ponownego przetwarzania na materiały, które mają być wykorzystane jako paliwa lub do składowania.

Pozostałości poprodukcyjne możemy podzielić na:

  • produkty uboczne – rozumiane jako pozostałości poprodukcyjne, nadające się do bezpośredniego wykorzystania bez uprzedniego przetwarzania lub stanowiące surowiec do produkcji innych wyrobów,
  • odpady – rozumiane jako pozostałości poprodukcyjne, wymagające poddawania procesom przerobu w celu odzysku lub unieszkodliwienia oraz pozostałości poprodukcyjne nienadające się do odzysku i przedmioty lub ich części nienadające się do użytku.

W produkcji rolnej, zarówno roślinnej, jak i zwierzęcej, wytwarzane są głównie naturalne pozostałości organiczne. W produkcji roślinnej przeważają:

  • pozostałości pozbiorowe, tj. słoma zbożowa, rzepakowa, łodygi kukurydziane, plewy, łęty ziemniaczane, liście buraków, łodygi i liście warzyw korzeniowych (np. nać marchwiowa), korzenie innych warzyw (np. kapusty), łęciny oraz inne resztki roślin,
  • pozostałości z oczyszczania i magazynowania plonów roślin uprawnych, np. plewy zbożowe, poślad (odpadowe ziarno i nasiona chwastów), zamoknięte lub spleśniałe ziarno, niewymiarowe warzywa i okopowe, nadgniłe lub przemarznięte ziemniaki, buraki i warzywa, zepsuta sianokiszonka,
  • pozostałości sadownicze, np. gałęzie z przycinania drzew, liście, spady owoców itp.

Szczególnym rodzajem recyklingu jest recykling organiczny. Materiał roślinny, tam gdzie jest to możliwe, powinien być z zasady zagospodarowywany w miejscu jego powstawania.

W produkcji zwierzęcej powstają odchody zwierzęce: obornik, gnojówka, gnojowica, pomiot kurzy.

Oprócz pozostałości organicznych mogą powstawać również naturalne pozostałości mineralne, takie jak kamienie zebrane z pól, czy ziemia z mycia i czyszczenia, np. warzyw lub maszyn uprawowych.

Bardzo istotnymi pod względem środowiskowym są również poprodukcyjne pozostałości nienaturalne, jak tworzywa sztuczne, różne opakowania, popłuczyny rolnicze z oprysków itp.

W działalności rolniczej wiele z opisanych powyżej pozostałości naturalnych może być wykorzystane w produkcji rolnej, tworząc zamknięty cykl obiegu materii i energii w środowisku – bardzo pożądany dla zrównoważenia rolnictwa.

Produkty uboczne mogą być zbywane lub wykorzystane w gospodarstwie jako:

  • naturalne nawozy organiczne: obornik, gnojówka, gnojowica, pomiot kurzy, kompost (wytworzony z odchodów zwierzęcych i odpadowej masy roślinnej),
  • ściółka dla zwierząt (np. słoma zbożowa),
  • pasza dla zwierząt (np.: liście buraków, niespożywcze części warzyw, łodygi i liście oraz inne resztki roślin, poślad, niewymiarowe warzywa i okopowe),
  • materiał opałowy lub do produkcji brykietów (np. słoma zbożowa, łodygi roślin, zrębki gałęzi), co jednak nie jest zgodne z zasadami zrównoważenia.

Odpady organiczne naturalnego pochodzenia w gospodarstwie rolnym powinny być wykorzystywane przede wszystkim w celu zwiększenia ilości substancji organicznej w glebie i poprawy jej żyzności. Materiały te należy rozdrobnić, rozprowadzić równomiernie na polu i przyorać. Korzystne jest polanie rozdrobnionej słomy zbożowej, czy łodyg rzepakowych i kukurydzianych, gnojowicą lub gnojówką (przed przyoraniem), w celu zachowania odpowiednich proporcji azotu i węgla.

W przypadku odpadowej masy roślinnej, która już została zebrana z pola lub powstała w wyniku oczyszczania i przechowywania lub zepsucia płodów rolnych, należy wykorzystać ją do kompostowania. Produktem tego procesu jest nawóz organiczny – kompost. Każde gospodarstwo rolne może i powinno prowadzić własną kompostownię. Umożliwia ona w prostym procesie zagospodarowanie odpadów roślinnych i wytwarzanie przydatnego w uprawie nawozu, poprawiającego aktywność gleby oraz zwiększającego w niej ilość substancji pokarmowych. W gospodarstwach gromadzących obornik, resztki roślinne mogą być mieszane z odchodami zwierzęcymi i łącznie stosowane jako nawóz organiczny.

Innym rodzajem recyklingu organicznego jest fermentacja metanowa prowadzona w warunkach beztlenowych. Produktami tego procesu są biogaz (wykorzystywany do produkcji energii) oraz poferment – wartościowy nawóz organiczny. Prowadzenie fermentacji metanowej jest trudnym procesem i wymaga posiadania specjalistycznej instalacji oraz odpowiedniej wiedzy. Jeśli gospodarstwo wytwarza duże ilości odpadów organicznych, warto zastanowić się nad takim rozwiązaniem, ponieważ fermentacja metanowa pozwala na uzyskanie dodatkowych oszczędności i dochodów, ze względu na wykorzystanie wytworzonej energii cieplnej na własne potrzeby i sprzedaż energii elektrycznej.

Recyklingowi organicznemu w biogazowniach, kompostowniach mogą zostać poddane poniższe odpady:

  • odchody zwierząt,
  • odpady z upraw i hodowli roślin,
  • trawy i odpady ogrodnicze,
  • pozostałości produktów spożywczych,
  • resztki owoców i warzyw,
  • niepełnowartościowe, nie spełniające wymogów płody rolne (zboża, okopowe),

– niepełnowartościowa kiszonka.

Więcej w wytycznych w zakresie wykorzystania produktów ubocznych oraz zalecanego postępowania z odpadami w rolnictwie i przemyśle rolno-spożywczym – na stronie internetowej i w dokumentach Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi.

9.13.3 Odpady rolnicze nie nadające się do ponownego wykorzystania w produkcji rolniczej

W gospodarstwach rolnych powstają odpady bezpośrednio związane z produkcją rolną oraz odpady o charakterze bytowym i komunalnym (związane z funkcjonowaniem zabudowań oraz pracą i pobytem ludzi). Większość pozostałości z działalności rolniczej, pochodzenia naturalnego wykorzystuje się w produkcji rolnej.

Inaczej jest w przypadku pozostałości nienaturalnego pochodzenia. Większość z nich nie znajduje zastosowania w gospodarstwie i należy traktować je jako odpady.

Wśród odpadów pochodzenia naturalnego, których nie można przetworzyć w gospodarstwie, należy wymienić padłe lub ubite z konieczności zwierzęta.

Zgodnie z przepisami każdy rolnik jest zobowiązany do unieszkodliwienia martwych zwierząt bez względu na to, co spowodowało upadek (choroba, starość) lub zostały zabite i nie nadają się jako pożywienie.

W przypadku padnięcia zwierzęcia, w celu przekazania odpadu należy zgłosić ten fakt do zakładu unieszkodliwiającego odpady, który ma podpisaną umowę z Agencją Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (wykaz firm znajduje się na: www.arimr.gov.pl). Zgodnie z obowiązującymi procedurami ARiMR może udzielić pomocy małym i średnim przedsiębiorstwom rolnym na dofinansowanie kosztów zbioru, transportu i unieszkodliwienia padłych zwierząt gospodarskich z gatunków: bydło, owce, kozy, konie oraz świnie.

Naturalne odpady mineralne takie jak zebrane z pól kamienie mogą być wykorzystane do naprawy i utwardzenia dróg i placów.

Największy problem w gospodarstwie stanowią pozostałości poprodukcyjne nienaturalnego pochodzenia. Recyklingowi mogą być poddane odpady pochodzące z działalności rolniczej inne niż wykorzystywane w procesie recyklingu organicznego. Do nich możemy zaliczyć szereg odpadów nienaturalnych wymienionych poniżej, zarówno niebezpiecznych jak i pozostałych. Jednak, aby dokonać recyklingu powyższych odpadów, należy przekazać je innemu podmiotowi posiadającemu decyzję na zbieranie lub przetwarzanie tych odpadów. Nie można mieszać tych odpadów z innymi rodzajami, ponieważ uniemożliwia to ich dalszą obróbkę. Odbiór takich odpadów zebranych selektywnie jest tańszy lub nawet bezpłatny, ponieważ firmy uzyskują przychód z wytworzonych z nich produktów.

Wśród odpadów pochodzenia nienaturalnego należy rozróżnić:

1) Odpady niebezpieczne

Należy je gromadzić w sposób gwarantujący, że ich pozostałości nie przedostaną się do środowiska, a następnie przekazać specjalistycznej firmie posiadającej decyzje zezwalające na gospodarowanie tymi odpadami.

Do odpadów niebezpiecznych należą:

  1. opakowania po substancjach niebezpiecznych oraz pozostałości tych substancji (np. środki ochrony roślin, farby, impregnaty, lakiery, rozpuszczalniki, kleje, szczeliwa). W przypadku resztek cieczy użytkowej środków ochrony roślin i popłuczyn z wykonywania oprysków, pozostałości te należy zużyć po uprzednim rozcieńczeniu na powierzchni, na której przeprowadzono zabieg. Można też poddać je bioremediacji w złożach aktywnych biologicznie lub zagęścić pozbawiając wody,
  2. oleje, paliwa, smary,
  3. filtry olejowe,
  4. zużyte czyściwa i szmaty zanieczyszczone substancjami niebezpiecznymi,
  5. zużyte sorbenty,
  6. płyny hamulcowe,
  7. świetlówki, jarzeniówki, żarówki energooszczędne,
  8. przeterminowane lekarstwa i preparaty weterynaryjne, 
  9. baterie i akumulatory,
  10. zużyte urządzenia elektryczne i elektroniczne,
  11. zużyte lub nienadające się do użytkowania pojazdy.

2) Odpady inne, niż niebezpieczne

Należy je zbierać w sposób selektywny, aby skutecznie mogły zostać poddane recyklingowi, a następnie przekazać firmie odpadowej posiadającej decyzje zezwalające na gospodarowanie tymi odpadami.

Można tu wymienić:

  1. opakowania i odpady z tworzyw sztucznych,
  2. opakowania i odpady szklane,
  3. opakowania i odpady metalowe,
  4. popioły,
  5. zużyte części maszyn,
  6. odpady z remontów, ogrodzenia, gruz,
  7. odpady komunalne,
  8. gruz betonowy i ceglany.

Więcej szczegółów na stronie: http://www.arimr.gov.pl/

Stare ogumienie, części maszyn, a także zużyte ogrodzenia, których chcemy się pozbyć, należy przekazać firmie posiadającej decyzję na gospodarowanie tego rodzaju odpadami. W przypadku, gdy napraw sprzętu dokonuje inny przedsiębiorca, warsztat, firma dokonująca serwisu, będąc wytwórcą odpadów zobowiązana jest do ich zagospodarowania. Stare zużyte opony przekazane do recyklingu mogą stać się bieżnią boiska lub bezpiecznym podłożem placu zabaw.

Do zagospodarowania odpadów weterynaryjnych powstających podczas wykonywania zabiegów na zwierzętach (pochodzenia naturalnego jak i nienaturalnego) zobowiązany jest wytwórca odpadów, którym w tym przypadku jest lekarz weterynarii, chyba, że umowa o świadczenie usługi stanowi inaczej. Z pozostałościami leków i ich opakowaniami należy postąpić zgodnie z zapisem na etykiecie preparatu. W przypadku braku szczegółowych zapisów przetrzymujemy je w magazynie odpadów niebezpiecznych, zabezpieczonym przed dostępem osób trzecich, do czasu przekazania firmie uprawnionej do unieszkodliwienia tego rodzaju odpadów.

9.13.4 Nawozy organiczne powstające w procesie produkcji

Nawozy organiczne – to nawozy wyprodukowane z substancji organicznej lub z mieszanin substancji organicznych, w tym komposty. Naturalne nawozy, przeznaczone do rolniczego wykorzystania, to:

  1. obornik, gnojówka i gnojowica,
  2. pochodzące od zwierząt gospodarskich, w rozumieniu przepisów o organizacji hodowli i rozrodzie zwierząt gospodarskich, odchody, z wyjątkiem odchodów pszczół, bez dodatków innych substancji,
  3. komposty.

Szerzej nawozy organiczne zostały opisane w Obszarze 7. Zarządzanie substancjami odżywczymi, w punktach 7.9 Nawozy organiczne pochodzenia zwierzęcego oraz 7.11 Inne nawozy organiczne.