Rodzina Jurczyków spod Częstochowy gospodaruje na około 1300 hektarach i nie używa pługa. Ziemię spulchnia tylko w wąskim pasie, do którego trafia nawóz i ziarno, a resztę pola chroni słoma. Zanim ten system zaczął działać, przez pierwsze trzy lata przynosił spadki plonów i ogromną presję chwastów, ślimaków i myszy. Za produkcję roślinną i kierunek regeneratywny odpowiada Adam, członek naszego Stowarzyszenia. Rozmawiamy z nim o doświadczeniach z tamtego okresu, nawożeniu według kompleksu sorpcyjnego i o tym, co zmiana dała glebie.
Jaka jest historia Jurczyk Farm?
Nasze gospodarstwo to klasyczna firma rodzinna z wieloletnią tradycją. Wszystko zaczynało się od mojego pradziadka, potem pracę kontynuował dziadek, który budował bazę na słabszych ziemiach w Bartkowicach. Jednak kluczowe fundamenty pod nowoczesny rozwój dał mój ojciec. Co najważniejsze, kiedy wchodziłem w dorosłość, ojciec nie blokował zmian, tylko dał nam, młodemu pokoleniu, pełną swobodę we wdrażaniu innowacji. Wychowywałem się w gospodarstwie od dziecka, pamiętam jeszcze tradycyjną orkę z czasów młodości. Dziś praca w gospodarstwie to nasz wspólny cel. Żyje z niej 16-osobowa rodzina: moi rodzice, ja, moi bracia oraz siostra z rodzinami.

Obecnie gospodarujemy na obszarze około 1300 hektarów. To zarówno grunty orne, jak i łąki, zlokalizowane w kilku bazach wokół Częstochowy, m.in. w Sekursku, Koszęcinie, Zagórzu i Bartkowicach. Prowadzimy produkcję dwukierunkową. W części zwierzęcej mamy około 400 sztuk bydła, z czego 140 to krowy dojne, osiągające średnią wydajność około 40 litrów mleka dziennie od krowy. W części roślinnej uprawiamy pszenicę ozimą, rzepak, jęczmień browarny, kukurydzę, słonecznik oraz trawy i lucernę. Osiągamy wysokie plony: pszenica dochodzi do 10 ton z hektara, jęczmień 8–10 ton, a rzepak do 5 ton. Posiadamy też własne zaplecze suszarniano-magazynowe na ponad 5000 ton ziarna z możliwością przyjęcia do 2000 ton na dobę. Dopełnieniem naszej działalności jest kanał na YouTube pod marką JurczykFARM.
Przy takiej skali i szesnastu osobach w rodzinie: na czym się skupiacie i kto czym się zajmuje?
Priorytetem jest ochrona i regeneracja gleby. Wychodzimy z założenia, że tylko ze zdrowej gleby uzyskamy zdrowy i wysoki plon. Drugi filar to zarządzanie retencją wody. Na poziomie organizacyjnym kluczem jest jasny podział obowiązków w rodzinie: ja odpowiadam za produkcję roślinną i kierunek regeneratywny, ojciec dogląda produkcji zwierzęcej, bracia dbają o mechanizację i suszarnię, a siostra prowadzi całą dokumentację.

Skąd wzięło się u was zainteresowanie biologią gleby?
Pierwszym impulsem były preparaty bakteryjne, które zaczęliśmy stosować około 10 lat temu. Szybko zauważyliśmy poprawę struktury gleby – pojawiła się gruzełkowatość i zapach żywej ziemi. Momentem zwrotnym była jednak lektura książki Gary’ego Zimmera, która uświadomiła mi, jak ważne są procesy biologiczne i chemiczne w glebie. Zaczęliśmy więc badać nie tylko pH i PK, ale także kompleks sorpcyjny gleby (CEC), aby lepiej oceniać proporcje wapnia, magnezu i potasu.
Prze zlata przeszliśmy ogromną ewolucję technologiczną i mentalną. W 2007 roku całkowicie zrezygnowaliśmy z pługa na rzecz uprawy bezorkowej, a w 2016 roku wdrożyliśmy system uprawy pasowej, czyli strip-till. Zmieniliśmy też podejście do maszyn: zamiast kupować wszystko na własność, część ciężkiego sprzętu, jak ciągnik półgąsienicowy, wynajmujemy, a część prac wykonujemy usługowo. Postawiliśmy też na Rolnictwo 4.0: pracujemy na mapach aplikacyjnych GPS, a jazda odbywa się po stałych ścieżkach technologicznych.

Przejście na strip-till to duża zmiana. Jak wyglądały pierwsze lata?
Zgadza się. Uprawa bezorkowa, w przeciwieństwie do tradycyjnej orki, absolutnie nie wybacza błędów z wcześniejszych etapów prac. Przez pierwsze trzy lata po wdrożeniu strip-till przechodziliśmy trudny kryzys adaptacyjny: mierzyliśmy się ze spadkami plonowania oraz ogromną presją chwastów, ślimaków i myszy.

Początkowo popełniliśmy kardynalny błąd w zarządzaniu resztkami pożniwnymi: używaliśmy bron talerzowych, które, zamiast równomiernie rozprowadzać słomę, zbijały ją w podziemne domy. Do tego kombajny nierównomiernie rozrzucały plewy. W ten sposób sami stworzyliśmy gryzoniom idealne siedliska i „szwedzki stół”, a na polach pojawiły się placowe wschody chwastów i samosiewów. Wyciągnęliśmy z tego szybkie wnioski: doposażyliśmy wszystkie kombajny w rozrzutniki plew, talerzówki zastąpiliśmy bronami mulczowymi, a na resztki zaczęliśmy aplikować melasę z bakteriami rozkładającymi celulozę.
Kolejną lekcją były poplony. Próby wysiewu rzutowego i płytkiego wymieszania z glebą sprawiały, że w warunkach suszy rośliny nie potrafiły się głęboko ukorzenić. Wdrożyliśmy więc siew dwupoziomowy: nasiona grube trafiają na 4–5 cm, a drobne płycej. Zaczęliśmy też restrykcyjnie dobierać skład 8–9-gatunkowych mieszanek pod kątem zmianowania, eliminując choćby gorczycę przed rzepakiem, by nie przenosić chorób.
Bolesną nauczkę dało nam też nawożenie potasem na jednym z pól w Koszęcinie. Opierając się na tradycyjnym badaniu NPK, podaliśmy potężną dawkę potasu, licząc na podbicie plonu, co skończyło się drastycznym spadkiem zbiorów: nadmiar potasu zablokował przyswajanie magnezu. Wtedy definitywnie zrozumieliśmy, że nawozić trzeba w oparciu o pojemność wymiany kationowej (CEC) i właściwe proporcje wapnia, magnezu i potasu.
Musieliśmy też rozwiązać problem kolein: maszyny poruszające się tymi samymi śladami ubijały glebę tak mocno, że redlice siewnika potrafiły odskakiwać. Wprowadziliśmy siew po przekątnej z wykorzystaniem map GPS, zmieniając kąt przejazdu względem zabiegów pożniwnych, co skutecznie wyrównało pole.

Dzisiaj podstawą jest uprawa pasowa strip-till: spulchniamy tylko wąski pas, w którym ląduje nawóz i ziarno, a pozostała powierzchnia pola pozostaje nienaruszona pod osłoną resztek pożniwnych, co ogranicza parowanie wody. Do tego stosujemy bakterie glebowe wraz z melasą (około 10 l/ha) przy bronowaniu mulczowym, co przyspiesza rozkład słomy w próchnicę, uwalnia fosfor i wiąże azot z powietrza. Dbamy też o zapobieganie zagęszczeniu gleby: używamy ciągnika półgąsienicowego.
A 400 sztuk bydła. Jak łączycie produkcję zwierzęcą z uprawą?
Nie stosujemy tradycyjnych dawek obornika rzędu 30–40 t/ha. Stawiamy na około 10 t/ha i precyzyjną aplikację na podstawie map GPS, kierując materię organiczną przede wszystkim tam, gdzie gleba ma słabszy potencjał i szybciej przesycha. Sam obornik jednak nie wystarczy – kluczowe jest stworzenie warunków dla aktywnej i zróżnicowanej mikrobiologii gleby, w tym grzybów, które odgrywają ważną rolę w przemianach materii organicznej i budowaniu struktury gleby. Dzięki takiemu podejściu na części stanowisk zwiększyliśmy znacznie zawartość próchnicy.

Co daje wam ten system?
Ekonomicznie: zużycie paliwa spadło z około 60 litrów na hektar przy tradycyjnej orce do 14–22 litrów w systemie regeneratywnym. Zużycie nawozów sztucznych i chemicznych oprysków zmniejszyliśmy o 50–60%. Na słabszych glebach stabilizują się plony, a całe gospodarstwo zyskuje odporność na suszę. Środowiskowo: poziom próchnicy w naszej glebie wzrósł z poziomu 3% do nawet 6% na niektórych stanowiskach. Gleba pełna jest dżdżownic i pożytecznych mikroorganizmów, sprawniej retencjonuje wodę opadową i ma znacznie niższy ślad węglowy.
Należycie do naszego Stowarzyszenia, jeździcie na wyjazdy studyjne. Co wam daje ta wymiana wiedzy?
Zależy nam na rozwoju i wymianie wiedzy w branży. Jako członkowie Polskiego Stowarzyszenia Zrównoważonego Rolnictwa i Żywności dzielimy się doświadczeniami i współpracujemy z innymi rolnikami. Bierzemy udział w warsztatach polowych, Dniach Nowoczesnego Rolnictwa w Sekursku oraz Konferencji Farmera. Współpracujemy również z fundacjami i partnerami technologicznymi promującymi zrównoważone rolnictwo. Dużą wartość mają dla nas także wyjazdy studyjne – m.in. do USA, Niemiec, Czech i Holandii – gdzie poznajemy nowe rozwiązania i sprawdzamy, które z nich możemy wykorzystać w naszych warunkach.

Prowadzicie też kanał na YouTube. Skąd ten pomysł?
Chcieliśmy pokazać rolnictwo bez upiększeń, w stylu „Big Brothera”. Na YouTube pokazujemy nie tylko sukcesy, ale też codzienne wyzwania, awarie maszyn i trudne decyzje w polu. Rolnictwo regeneratywne to ciągła nauka i eksperymenty, a dzięki kanałowi budujemy społeczność rolników, którzy mogą uczyć się na naszych doświadczeniach i unikać błędów, które my już popełniliśmy.
Co powinien zrobić rolnik, który chce odstawić pług i zmniejszyć nawożenie i opryski, ale boi się załamania plonów?
Przede wszystkim zacząć od dokładnego badania gleby, ale pod kątem kompleksu sorpcyjnego. Trzeba dowiedzieć się, w jakim stanie są kationy wapnia, magnezu i potasu. Druga rada: nie zmieniać od razu całego gospodarstwa. Warto wybrać jedno pole i przez 2–3 lata konsekwentnie stosować tam mikrobiologię, poplony i mniej agresywną uprawę, by dać biologii czas na zadziałanie. Po trzecie: edukacja i dbałość o detale. Pamiętajmy, że przygotowanie pod nowy siew regeneratywny zaczyna się od idealnego rozrzucenia słomy przez kombajn.

Macie plan na dalszy rozwój tego systemu?
Tak. Chcemy dalej dopracowywać technologię siewu poplonów z podwójnej komory siewnika, rozwijać sieć stacji meteorologicznych do precyzyjnego pomiaru zasolenia gleby oraz dążyć do certyfikacji regeneratywnej i obniżania śladu węglowego, by uzyskać wyższą cenę za surowiec.
Moim marzeniem jest, aby w ciągu najbliższych 5 lat Polska stała się europejskim liderem rolnictwa regeneratywnego. Musimy zbudować silną markę polskiej, zdrowej żywności opartej na zasadzie „zdrowa gleba = zdrowy plon”. Tylko w ten sposób polscy rolnicy obronią swoją opłacalność, zyskają przewagę konkurencyjną i zbudują trwałe zaufanie konsumentów.
Dziękujemy za rozmowę!