Bezpieczeństwo żywnościowe nie sprowadza się jedynie do zdolności wyprodukowania odpowiedniej ilości żywności. To także kwestia stabilnych, akceptowalnych cen i realnej dostępności produktów dla konsumentów, a także odporności całego systemu żywnościowego na kryzysy gospodarcze, klimatyczne i geopolityczne. Kluczową rolę odgrywa tu samowystarczalność żywnościowa i paszowa, ograniczenie zależności od importu żywności oraz środków produkcji (nasion, nawozów, środków ochrony roślin), a także odpowiedzialne zarządzanie strategicznymi zasobami: glebą, wodą, energią, kapitałem ludzkim, wiedzą i innowacjami.
Dlatego Polska potrzebuje spójnej strategii budowy suwerennego, nowoczesnego systemu żywnościowego, który będzie jednocześnie konkurencyjny i odporny na wstrząsy. Strategia ta powinna obejmować kilka kluczowych obszarów – od zdolności do wyżywienia ludności, przez stabilność ekonomiczną rolnictwa i odporne łańcuchy dostaw, po rozwój kapitału ludzkiego oraz systemu wiedzy i innowacji.
7 filarów bezpieczeństwa żywnościowego Polski
- Zdolność do wyżywienia ludności
Polska musi utrzymać produkcję wystarczającej ilości żywności w oparciu o własne zasoby i być niezależna od importu żywności.- Wysoka samowystarczalność w kluczowych produktach: Polska osiąga znaczną nadwyżkę w produkcji wielu podstawowych artykułów rolno-spożywczych. Stopień samowystarczalności w produkcji zbóż wynosi około 129%, mięsa drobiowego 215%, a mleka 123%¹. Ta nadprodukcja pozwala nie tylko na zaspokojenie krajowego popytu, ale również czyni Polskę znaczącym eksporterem żywności na arenie międzynarodowej.
- Struktura agrarna a wydajność: Mimo postępującej konsolidacji, polskie rolnictwo charakteryzuje się wciąż relatywnie dużym rozdrobnieniem. Potrzebna jest dalsza konsolidacja w celu budowy wydajnych, wielkoobszarowych gospodarstw towarowych, które są fundamentem utrzymania produkcji na wystarczającym poziomie. Kluczowym kierunkiem dla mniejszych gospodarstw staje się specjalizacja w produkcji wysokiej jakości, zajmowanie nisz rynkowych oraz rozwój sprzedaży bezpośredniej, wspieranej przez cyfryzację. Taka dywersyfikacja produkcji w skali całego sektora strategicznie wzmacnia jego odporność na kryzysy.
- Znaczenie produkcji roślinnej: Podstawą bezpieczeństwa żywnościowego jest stabilna produkcja roślinna. Powierzchnia upraw w Polsce jest zdominowana przez zboża, które zajmują około 70% zasiewów³. Dywersyfikacja upraw, w tym zwiększenie udziału roślin wysokobiałkowych (takich jak soja, groch, bobik), jest kluczowa dla zmniejszenia zależności od importu pasz i wzmocnienia krajowego potencjału.
- Bezpieczeństwo paszowe: Zdolność do wyżywienia ludności jest nierozerwalnie związana z zapewnieniem bazy paszowej dla produkcji zwierzęcej. Polska w dużym stopniu polega na imporcie śruty sojowej, co stanowi strategiczne ryzyko⁴. Inwestycje w rozwój krajowej produkcji roślin wysokobiałkowych oraz promowanie alternatywnych źródeł białka w żywieniu zwierząt są niezbędne do budowy niezależności w tym sektorze.
¹ Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa (KOWR), Analizy rynkowe: Rynek Zbóż nr 08/2024, sierpień 2024, https://www.kowr.gov.pl/uploads/pl/publikacje/analizy_rynkowe/KOWR_Analizy_rynkowe_Rynek_zboz_08-2024.pdf; KOWR, Rynek Mięsa nr 08/2024, sierpień 2024; KOWR, Rynek Mleka nr 08/2024, sierpień 2024.
² Główny Urząd Statystyczny (GUS), Powszechny Spis Rolny 2020. Raport z wyników, Warszawa 2021, s. 47, https://stat.gov.pl/spisy-powszechne/powszechny-spis-rolny-2020/publikacje-psr-2020/powszechny-spis-rolny-2020-raport-z-wynikow,3,1.html; Eurostat, Farms and farmland in the European Union – statistics, marzec 2023.
³ Główny Urząd Statystyczny (GUS), Użytkowanie gruntów i powierzchnia zasiewów w 2023 roku, Warszawa 2024, https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/rolnictwo-lesnictwo/rolnictwo/uzytkowanie-gruntow-i-powierzchnia-zasiewow-w-2023-roku,1,20.html.
⁴ Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi, Zwiększenie wykorzystania białka roślinnego w paszach. Informacja o realizacji celu, Warszawa, 2022, s. 3, https://www.gov.pl/attachment/4c554901-b586-4f40-8b09-b7b59e794958.
- Przystępne ceny żywności, stabilne rolnictwo
Produkcja i przetwórstwo muszą zapewniać konsumentom żywność w rozsądnych cenach, a rolnikom i firmom spożywczym – opłacalność i stabilny rozwój.- Wpływ kosztów produkcji na ceny: Ceny środków produkcji rolnej, zwłaszcza nawozów i energii, mają kluczowy wpływ na dochody rolników i ceny dla konsumentów. Wskaźnik cen towarów i usług konsumpcyjnych dla żywności i napojów bezalkoholowych w sierpniu 2025 r. był o 3,2% wyższy niż rok wcześniej, co częściowo odzwierciedla presję kosztową w sektorze¹. Inwestowanie w technologie energooszczędne i metody produkcji ograniczające zużycie nawozów (np. rolnictwo precyzyjne) jest kluczowe dla utrzymania stabilnego poziomu cen w sklepach.
- Polska w Unii Europejskiej i rola Wspólnej Polityki Rolnej (WPR): Płatności bezpośrednie w ramach WPR stanowią fundamentalny element stabilizujący dochody rolnicze. W ramach Planu Strategicznego WPR na lata 2023–2027 Polska otrzyma ponad 25 mld euro, z czego ok. 17 mld euro przeznaczono na płatności bezpośrednie, w tym na nowe instrumenty, jak ekoschematy, promujące zrównoważone praktyki².
- Znaczenie przetwórstwa rolno-spożywczego: Silny i nowoczesny sektor przetwórczy jest niezbędny do utrzymania stabilności cen i zapewnienia rolnikom rynku zbytu. Wartość produkcji sprzedanej przemysłu spożywczego w 2024 roku wyniosła ponad 400 mld zł, co pokazuje jego ogromne znaczenie dla gospodarki³. Wspieranie małych i średnich zakładów przetwórczych zwiększa wartość dodaną produktów rolnych.
- Ograniczanie wpływu rynków globalnych: Polska, jako uczestnik globalnego rynku, jest narażona nie tylko na wahania cen produktów rolnych, ale przede wszystkim na szoki cenowe kluczowych środków produkcji, takich jak nawozy czy środki ochrony roślin. Strategiczną odpowiedzią jest budowanie niezależności od importowanych surowców. Obejmuje to dążenie do niezależności nawozowej poprzez rozwój produkcji nawozów naturalnych (np. z biogazowni) oraz promowanie praktyk rolnictwa zrównoważonego i praktyk regeneratywnych. Takie działania stabilizują koszty po stronie rolnika i budują długoterminową odporność ekonomiczną sektora na globalne kryzysy⁴.
¹ Główny Urząd Statystyczny (GUS), Wskaźniki cen towarów i usług konsumpcyjnych w sierpniu 2025 roku, Warszawa, wrzesień 2025, https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/ceny-handel/wskazniki-cen/wskazniki-cen-towarow-i-uslug-konsumpcyjnych-w-sierpniu-2025-roku,2,166.html. ² Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi, Plan Strategiczny dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027, Warszawa, 2022, https://www.gov.pl/web/rolnictwo/plan-strategiczny-dla-wspolnej-polityki-rolnej-na-lata-2023-2027. ³ Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej (IERiGŻ-PIB), Rynek rolny – analizy, tendencje, oceny, Kwartalnik nr 2/2025, Warszawa, 2025. ⁴ Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej – Państwowy Instytut Badawczy (IERiGŻ-PIB). Publikacja: Kwartalna analiza „Rynek środków produkcji dla rolnictwa” www.ierigz.waw.pl/publikacje/analizy-rynkowe/rynek-srodkow-produkcji-dla-rolnictwa
- Odporne i krótkie łańcuchy dostaw
Skrócenie drogi od rolnika do konsumenta stabilizuje rynek, zwiększa udział lokalnych producentów w wartości produktu, ogranicza straty i zmniejsza obciążenie dla środowiska.- Identyfikowalność (traceability) jako pewność źródła pochodzenia: Pełne śledzenie produktu pozwala na szybką weryfikację miejsca pochodzenia żywności i wszystkich uczestników łańcucha logistycznego. Systemy identyfikowalności pozwalają udowodnić, że żywność pochodzi z pewnego, zweryfikowanego źródła i na każdym etapie produkcji spełnia wysokie standardy jakościowe i bezpieczeństwa. Co więcej, umożliwiają one dokumentowanie i komunikowanie, że produkt został wytworzony w sposób zrównoważony, bez nadmiernej eksploatacji kluczowych zasobów naturalnych, takich jak woda czy gleba. W ten sposób traceability staje się kluczowym narzędziem budowania wartości produktu i fundamentalnego zaufania rynku.¹.
- Skracanie łańcuchów dostaw: budowanie krótkich łańcuchów dostaw, opartych na lokalnej sieci logistycznej. Ten model jest bardziej odporny na szoki zewnętrzne, takie jak pandemie czy globalne kryzysy, gwarantując bezpieczeństwo i ciągłość zaopatrzenia. Opiera się na współpracy z lokalnymi dostawcami i producentami, skraca dystans oraz buduje zaufanie i transparentność. W rezultacie większa część wartości produktu końcowego zostaje w rękach rolników, a kapitał pozostaje w regionie, stymulując jego rozwój ekonomiczny i wzmacniając lokalne społeczności².
- Redukcja marnotrawstwa żywności: Straty żywności na dowolnym etapie łańcucha dostaw oznaczają marnotrawstwo cennych zasobów – ziemi, wody, energii i pracy. Dlatego strategicznym celem jest minimalizacja strat na każdym etapie powstawania żywności, od produkcji rolnej, przez przetwórstwo, po dystrybucję. Kluczowym narzędziem jest wdrażanie modelu gospodarki o obiegu zamkniętym (GOZ), w którym produkty uboczne nie są traktowane jako strata, lecz jako surowiec do dalszego wykorzystania. Przykładem jest zagospodarowanie odpadów poprodukcyjnych jako pełnowartościowej paszy dla zwierząt lub surowca do produkcji biogazu. Takie podejście nie tylko eliminuje straty finansowe, ale tworzy nowe źródła przychodów i maksymalizuje wykorzystanie wszystkich zasobów w systemie³.
- Ochrona zaplecza surowcowego – wody i gleby: Dla sektora spożywczego łańcuch dostaw zaczyna się na poziomie podstawowych surowców – gleby i wody. Postępująca degradacja gleb i niedobory wody to największe, strategiczne zagrożenie dla dostępności surowca. Dlatego inwestowanie w ochronę i odnawianie bazy zasobów naturalnych jest fundamentalnym zabezpieczeniem ciągłości dostaw i stabilności kosztów w długim horyzoncie czasowym.
¹ Na podstawie zasad systemów zarządzania bezpieczeństwem żywności, takich jak HACCP i ISO 22000. Technologie cyfrowe są postrzegane jako narzędzie do wzmocnienia tych systemów, co omawiane jest m.in. w publikacjach FAO (Organizacja Narodów Zjednoczonych do spraw Wyżywienia i Rolnictwa) dotyczących modernizacji bezpieczeństwa żywności. ² McKinsey & Company, Building resilient supply chains for the future, 2024. Raport ten wskazuje, że odporność operacyjna (operational resilience) stała się po pandemii kluczowym priorytetem dla zarządów firm produkcyjnych. ³ Instytut Ochrony Środowiska – Państwowy Instytut Badawczy (IOŚ-PIB), Raport z badań „Monitoring marnowania żywności w Polsce”, Warszawa, 2023. Raporty te kwantyfikują straty finansowe ponoszone na każdym etapie łańcucha żywnościowego.⁴ Instytut Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa (IUNG-PIB), Strategia ochrony gleb w Polsce, Puławy, 2022. Dokumenty strategiczne IUNG podkreślają, że stan gleb jest bezpośrednio powiązany z bezpieczeństwem żywnościowym i stabilnością sektora rolnego, co stanowi podstawę dla przemysłu spożywczego.
- Kontrola nad zasobami
Polska ma jedne z najniższych zasobów wody w UE – dlatego racjonalne gospodarowanie wodą oraz efektywne wykorzystanie nawozów, pasz i energii to warunek opłacalnej i zrównoważonej produkcji. W obliczu ograniczonych zasobów naturalnych, strategiczna kontrola i efektywne wykorzystanie wody, ziemi, energii i surowców jest warunkiem suwerenności żywnościowej Polski oraz podstawą rentowności produkcji rolnej.- Zarządzanie strategicznym zasobem – wodą: Polska dysponuje jednymi z najmniejszych odnawialnych zasobów wody słodkiej na mieszkańca w Europie, wynoszącymi ok. 1600 m³ rocznie w latach suchych. Wobec coraz częstszych susz rolniczych, absolutnym priorytetem jest inwestowanie w systemy małej retencji na poziomie gospodarstw oraz wdrażanie precyzyjnych technologii nawadniania, które pozwalają na zmniejszenie zużycia wody nawet o 50% w porównaniu do metod tradycyjnych.
- Rolnictwo precyzyjne dla optymalizacji zużycia surowców: Kluczowe staje się wdrażanie rolnictwa precyzyjnego, które dzięki wykorzystaniu danych z GPS, dronów i czujników pozwala na precyzyjne dawkowanie nawozów i środków ochrony roślin wyłącznie w miejscach, gdzie są one potrzebne. Pozwala to na redukcję zużycia tych surowców o 15-30%, co bezpośrednio obniża koszty produkcji i ogranicza negatywny wpływ na środowisko².
- Gospodarka o obiegu zamkniętym (GOZ) jako model biznesowy: Traktowanie produktów ubocznych rolnictwa (obornika, gnojowicy, słomy) jako odpadu jest marnotrawstwem. Strategicznym kierunkiem jest rozwój biogazowni rolniczych, które przekształcają te surowce w zieloną energię i naturalny, wartościowy nawóz. Zamykanie obiegu materii w gospodarstwie zmniejsza zależność od importowanych nawozów mineralnych i zewnętrznych źródeł energii, tworząc dodatkowe źródło dochodu³.
- Niezależność energetyczna gospodarstw: Rosnące ceny energii stanowią jedno z największych zagrożeń dla stabilności finansowej rolnictwa. Dlatego niezbędne jest wspieranie inwestycji w odnawialne źródła energii (OZE) na poziomie gospodarstwa. Zapewnia to nie tylko obniżenie rachunków, ale przede wszystkim buduje niezależność i bezpieczeństwo energetyczne, uniezależniając producenta od wahań cen na rynku⁴.
¹ Główny Urząd Statystyczny (GUS), Ochrona Środowiska 2024, Warszawa, 2024. Dane te są regularnie publikowane i potwierdzane przez inne instytucje, np. Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie. ² Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej (IERiGŻ-PIB), Innowacyjność w Polskim Rolnictwie, Warszawa, 2023. Raporty IERiGŻ wskazują, że rolnictwo precyzyjne jest jednym z kluczowych kierunków modernizacji, prowadzącym do wymiernych oszczędności. ³ Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi, Cel: Biogaz. Program rozwoju polskiej branży biogazowej, Warszawa, 2023. Dokument strategiczny wskazujący biogazownie rolnicze jako kluczowy element transformacji energetycznej i wdrażania GOZ na obszarach wiejskich. ⁴ Polski Instytut Ekonomiczny (PIE), Transformacja energetyczna w polskim rolnictwie, Raport, 2024. Analizy PIE podkreślają wysoki potencjał OZE w sektorze rolnym jako sposób na redukcję kosztów i zwiększenie bezpieczeństwa energetycznego.
- Rolnictwo odporne na kryzysy klimatyczne
Susze, powodzie i ekstremalne zjawiska pogodowe wymagają regeneracji gleb, doboru odpornych odmian oraz stosowania technologii oszczędzających wodę i energię. Zmiany klimatyczne, objawiające się gwałtownymi suszami, nawalnymi deszczami i falami upałów, są największym długoterminowym zagrożeniem dla stabilności produkcji rolnej. Zbudowanie odporności sektora na te zjawiska jest warunkiem utrzymania bezpieczeństwa żywnościowego.- Gleba jako naturalny bufor klimatyczny: Zdrowa, bogata w materię organiczną gleba działa jak gąbka – w czasie ulew wchłania nadmiar wody, chroniąc przed erozją, a w okresach suszy oddaje ją roślinom. Strategiczną odpowiedzią na kryzys klimatyczny jest promowanie rolnictwa zrównoważonego i praktyk regeneratywnych, które zwiększają zawartość próchnicy w glebie. Podniesienie jej o 1 punkt procentowy pozwala zmagazynować w glebie dodatkowe 150-190 tys. litrów wody na hektar¹.
- Adaptacja genetyczna upraw do nowych warunków: Konieczne jest dostosowanie produkcji roślinnej do cieplejszego i bardziej suchego klimatu. Kluczowe jest wspieranie krajowych programów hodowlanych w celu tworzenia odmian odpornych na suszę, wysokie temperatury i nowe agrofagi. Dostęp rolników do takiego materiału siewnego, przetestowanego i rekomendowanego dla konkretnych regionów Polski, jest podstawą minimalizowania strat plonów w przyszłości².
- Systemowe zarządzanie ryzykiem: Zmienność pogody sprawia, że ryzyko w rolnictwie gwałtownie rośnie. Niezbędne jest rozwijanie i upowszechnianie systemu ubezpieczeń upraw i zwierząt, dotowanych z budżetu państwa, jako finansowej tarczy chroniącej gospodarstwa przed skutkami zjawisk, których nie da się przewidzieć, jak przymrozki, grad czy susza. Działania te muszą być wsparte przez precyzyjne systemy monitoringu i wczesnego ostrzegania³.
- Infrastruktura wodna na poziomie gospodarstwa: Wobec coraz dłuższych okresów bez opadów, poleganie wyłącznie na deszczu staje się niemożliwe. Konieczne są inwestycje w infrastrukturę pozwalającą gromadzić wodę, gdy jest dostępna. Budowa małych zbiorników, oczek wodnych i systemów zbierających wodę z dachów (mała retencja) pozwala stworzyć lokalny bufor na czas suszy i stanowi kluczowy element adaptacji do zmieniającego się reżimu opadów w Polsce⁴.
¹ Instytut Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa (IUNG-PIB), Zwiększanie zawartości materii organicznej w glebie jako metoda adaptacji rolnictwa do zmian klimatu, Puławy, 2023. Publikacje IUNG wskazują to jako najefektywniejszą i najbardziej naturalną metodę walki ze skutkami suszy. ² Centralny Ośrodek Badania Odmian Roślin Uprawnych (COBORU), Lista odmian zalecanych do uprawy na obszarze województw, Słupia Wielka, 2025. COBORU corocznie publikuje listy odmian, które najlepiej sprawdziły się w danym regionie, uwzględniając ich odporność na stresy środowiskowe. ³ Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi, Informacje o systemie ubezpieczeń upraw rolnych i zwierząt gospodarskich, https://www.gov.pl/web/rolnictwo/ubezpieczenia-upraw-rolnych-i-zwierzat-gospodarskich. System Monitoringu Suszy Rolniczej jest prowadzony przez IUNG-PIB: https://susza.iung.pulawy.pl/. ⁴ Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej (IMGW-PIB), Klimat Polski 2024, Warszawa, 2025. Raporty IMGW jednoznacznie wskazują na trend rosnącej częstotliwości i intensywności susz oraz zmianę charakteru opadów na bardziej nawalne i mniej regularne, co wymusza potrzebę retencjonowania wody.
- Kapitał ludzki jako fundament
W centrum systemu stoją rolnicy i pracownicy sektora spożywczego. Potrzebne są równe szanse dla kobiet i mężczyzn, atrakcyjne warunki pracy dla młodych, sprawna sukcesja gospodarstw i firm rodzinnych oraz utrzymanie ziemi i zakładów w polskich rękach. Zapewnienie ciągłości pokoleniowej, rozwój kompetencji i ochrona warsztatu pracy rolników to najbardziej krytyczne wyzwanie dla polskiego bezpieczeństwa żywnościowego.- Problem wymiany pokoleniowej i sukcesji: Polskie rolnictwo starzeje się w alarmującym tempie. Średni wiek kierującego gospodarstwem rolnym to już ponad 52 lata, a rolnicy w wieku 65 lat i więcej stanowią blisko 25% ogółu. Jednocześnie osoby poniżej 35. roku życia to zaledwie 8,5%¹. Bez sprawnych mechanizmów sukcesji oraz systemowego wsparcia finansowego dla młodych rolników, ułatwiającego im start, polskiemu rolnictwu grozi utrata ciągłości i potencjału produkcyjnego.
- Rola kobiet jako motoru rozwoju obszarów wiejskich: Kobiety stanowią kluczowy, choć często niedoceniany, filar życia gospodarczego i społecznego na wsi. Ich praca, zarówno w gospodarstwie, jak i poza nim, jest fundamentem bytu wielu rodzin. Konieczne jest wspieranie ich przedsiębiorczości, zwłaszcza w obszarach lokalnego przetwórstwa, agroturystyki i usług².
- Ochrona ziemi jako warsztatu pracy: Ziemia rolna jest podstawowym i niepomnażalnym warsztatem pracy rolnika. Utrzymanie regulacji prawnych, które zapobiegają spekulacyjnemu wykupowi ziemi i zapewniają jej pozostanie w rękach osób faktycznie produkujących żywność, jest kluczowe. Działania te gwarantują, że ziemia służy bezpieczeństwu żywnościowemu, a nie celom inwestycyjnym³.
- Inwestycja w wiedzę i kompetencje przyszłości: Współczesny rolnik musi być nie tylko producentem, ale też menedżerem, analitykiem i technologiem. Niezbędny jest silny system doradztwa rolniczego, który skutecznie transferuje wiedzę o nowych technologiach, zrównoważonych praktykach i metodach zarządzania. Inwestycja w kompetencje rolników to inwestycja w innowacyjność i odporność całego sektora⁴.
¹ Główny Urząd Statystyczny (GUS), Powszechny Spis Rolny 2020. Raport z wyników, Warszawa 2021, s. 47, https://stat.gov.pl/spisy-powszechne/powszechny-spis-rolny-2020/publikacje-psr-2020/powszechny-spis-rolny-2020-raport-z-wynikow,3,1.html. ² Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR), Informacje o wsparciu dla Kół Gospodyń Wiejskich. ARiMR corocznie przekazuje środki na działalność statutową KGW, co podkreśla ich rosnącą rolę w aktywizacji lokalnych społeczności. Zobacz: https://www.gov.pl/web/arimr/kola-gospodyn-wiejskich. ³ Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa (KOWR), Obrót nieruchomościami rolnymi. KOWR realizuje zadania wynikające z Ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego, która reguluje obrót ziemią. Zobacz: https://www.kowr.gov.pl/nieruchomosci/obrot-nieruchomosciami-rolnymi. ⁴ Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi, Informacje o zadaniach Ośrodków Doradztwa Rolniczego (ODR). Publiczne doradztwo jest ustawowym zadaniem państwa w zakresie wspierania rozwoju rolnictwa. Zobacz: https://www.gov.pl/web/rolnictwo/osrodki-doradztwa-rolniczego.
- Rozwój wiedzy i innowacji
Polska potrzebuje silnego systemu badań, edukacji i innowacji obejmującego zarówno rolnictwo, jak i przetwórstwo. Uczelnie, instytuty oraz gospodarstwa doświadczalne i demonstracyjne muszą wspierać transfer wiedzy i rozwój praktyki w całym łańcuchu wartości. Długoterminowe bezpieczeństwo żywnościowe Polski zależy od zdolności do tworzenia i wdrażania innowacji. Silny, spójny system łączący naukę, edukację i praktykę jest mnożnikiem siły całego sektora rolno-spożywczego, pozwalającym sprostać przyszłym wyzwaniom.- Skuteczny transfer wiedzy z nauki do praktyki: Kluczowe jest wzmocnienie roli i kompetencji ośrodków doradztwa Rolniczego oraz rozbudowa sieci gospodarstw demonstracyjnych. To w nich rolnicy mogą w praktyce zobaczyć i ocenić działanie nowych rozwiązań, co jest najskuteczniejszą formą przekonywania do ich wdrożenia¹.
- Strategiczne inwestycje w badania i rozwój (R&D): Należy skoncentrować środki na badaniach w obszarach o strategicznym znaczeniu dla polskiego rolnictwa: nowoczesnych metodach hodowli roślin (dla adaptacji do klimatu), automatyzacji i robotyzacji (w odpowiedzi na problemy z siłą roboczą) oraz biotechnologii².
- Cyfryzacja jako fundament rolnictwa 4.0: Cyfryzacja nie jest celem samym w sobie, lecz platformą umożliwiającą skokowy wzrost wydajności i zrównoważenia. Priorytetem jest rozwój kompetencji cyfrowych wśród rolników oraz zapewnienie dostępu do danych (np. satelitarnych, meteorologicznych), które są podstawą dla systemów rolnictwa precyzyjnego i inteligentnego zarządzania gospodarstwem³.
- Nowoczesna edukacja na każdym szczeblu: Aby sprostać wyzwaniom przyszłości, sektor potrzebuje kadr z nowymi kompetencjami. Konieczna jest modernizacja programów nauczania w szkołach rolniczych i na uczelniach wyższych. Muszą one kształcić nie tylko w zakresie produkcji, ale także zarządzania danymi, ekonomii, marketingu i zrównoważonego gospodarowania zasobami, przygotowując absolwentów do prowadzenia nowoczesnych, dochodowych przedsiębiorstw rolnych⁴.
¹ Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi, Działania „Współpraca (EIP)” w ramach Planu Strategicznego WPR 2023-2027. Działanie to ma na celu wspieranie tworzenia grup operacyjnych na rzecz innowacji, łączących rolników, naukowców i doradców. Zobacz: https://www.gov.pl/web/rolnictwo/eip-wspolpraca. ² Narodowe Centrum Badań i Rozwoju (NCBR), Strategiczny program badań naukowych i prac rozwojowych „Środowisko naturalne, rolnictwo i leśnictwo” – BIOSTRATEG. Celem programu jest rozwój wiedzy i technologii w sektorze rolno-spożywczym. Zobacz: https://www.gov.pl/web/ncbr/biostrateg. ³ Polski Instytut Ekonomiczny (PIE), Cyfrowy skok polskiego rolnictwa?, Raport, 2024. Raporty PIE i innych think-tanków wskazują, że mimo postępów, poziom adopcji technologii cyfrowych w polskim rolnictwie wciąż wymaga wsparcia, zwłaszcza w mniejszych gospodarstwach. ⁴ Ministerstwo Edukacji i Nauki, Strategia Rozwoju Szkolnictwa Wyższego. Dokumenty strategiczne MEiN podkreślają potrzebę dostosowania oferty edukacyjnej do wymagań nowoczesnej gospodarki, w tym sektorów takich jak rolnictwo i przetwórstwo żywności.