Ślad węglowy na jedno kliknięcie

Automatyzacja gromadzenia danych w rolnictwie – klucz do precyzyjnego liczenia śladu węglowego i rozwoju rolnictwa zrównoważonego.

W dobie rosnącej presji klimatycznej i nowych wymogów raportowania ESG, sektor rolniczy staje przed podwójnym wyzwaniem: ograniczania emisji oraz dokumentowania swoich działań prośrodowiskowych. Istotna nie jest już tylko zmiana praktyk na polu, ale przede wszystkim sposób, w jaki zarządzamy danymi.

Ślad węglowy – więcej niż wskaźnik ekologiczny
Ślad węglowy (Carbon Footprint) to całkowita suma emisji gazów cieplarnianych, wyrażona w ekwiwalencie CO₂, generowana bezpośrednio lub pośrednio przez gospodarstwo. Według danych Eurostatu z 2022 roku rolnictwo w Polsce odpowiada za 8,8% emisji CO2eq, z czego połowa przypada na produkcję zwierzęcą.

Jednak rolnictwo, jako jedna z niewielu gałęzi gospodarki, posiada unikalny potencjał do pochłaniania i magazynowania węgla w glebie. Zrozumienie i policzenie tych procesów staje się fundamentem nowoczesnego biznesu rolnego.

Obliczanie śladu węglowego przestało być jedynie kwestią dbałości o środowisko. To strategiczne narzędzie biznesowe, które decyduje o optymalizacji kosztów i rynkowej konkurencyjności.

– podkreśla Alan Cholewczyński, specjalista ds. Elvio i badania emisyjności w rolnictwie.

Zagraniczni kontrahenci i sieci handlowe coraz częściej traktują dane o emisjach jako kluczowe kryterium doboru dostawców. Brak transparentności w tym zakresie może wkrótce oznaczać wypadnięcie z łańcucha dostaw.

Rolnictwo regeneratywne w praktyce
Aby skutecznie obniżać ślad węglowy, konieczne jest wdrażanie praktyk rolnictwa regeneratywnego, które zamiast eksploatować, odbudowują zasoby naturalne – w szczególności poprawiają żyzność gleby i zwiększają w niej zawartość materii organicznej. Do najważniejszych działań należą:

• precyzyjne nawożenie: proces ten ma największy wpływ na ślad węglowy produkcji roślinnej. Podstawą jest tu wiedza o zasobności gleby i jej pH,
• płodozmian i międzyplony: wprowadzenie roślin bobowatych oraz wysiew międzyplonów nie tylko poprawia strukturę gleby, a także zapobiega erozji wietrznej i wodnej, ograniczając parowanie i pozwalając na naturalny wychwyt CO₂ z atmosfery,
• uprawa w systemach uproszczonych oraz agregacja zabiegów uprawowych,
• stosowanie nawozów naturalnych.

Zintegrowanie tych wszystkich praktyk w codziennym zarządzaniu gospodarstwem stanowi spójny system, który nie tylko skutecznie i trwale obniża ślad węglowy produkcji rolnej, ale jednocześnie buduje długoterminową żyzność i odporność gleby.

Wyzwania tradycyjnego modelu kalkulacji emisji
Tradycyjny model zbierania danych – które często są rozproszone – opiera się na czasochłonnych wywiadach doradcy z rolnikiem. Doradca musi zebrać informacje dotyczące funkcjonowania gospodarstwa. Wymagane są precyzyjne dane dotyczące rodzajów upraw, plonowania, parametrów fizykochemicznych gleby, a także dokładny wykaz wszystkich zabiegów agrotechnicznych wykonanych na polach w danym sezonie. Kluczowym aspektem jest historia nawożenia. Doradca musi skatalogować rodzaj i dawki zastosowanego nawożenia mineralnego (sztucznego) oraz naturalnego (obornik, gnojowica), a także uwzględnić stosowane środki ochrony roślin. W procesie zbierania danych dochodzą również kwestie ekonomiczne – dokładne zużycie paliwa (głównie oleju napędowego w maszynach rolniczych) oraz zużycie energii elektrycznej w gospodarstwie. Przy dużym rozdrobnieniu gruntów, gdzie każda działka ma inną historię nawożenia i upraw, proces ten staje się logistycznym problemem. Dochodzi jeszcze naturalny problem jakości danych, które rolnik niekorzystający z systemów typu FMS, musi odnaleźć w swoich zapiskach czy po prostu w pamięci.

Ręczne wprowadzanie danych to bariera, która blokuje masowe wdrażanie certyfikacji środowiskowych.

– zaznacza Alan Cholewczyński.

W Polsce mamy ponad milion gospodarstw. Wizyty doradców u każdego z nich są niewykonalne czasowo i kosztowo. Musimy odejść od ręcznego przepisywania tabel i wprowadzania danych na rzecz automatyzacji. Analiza ilości produkowanych przez gospodarstwo gazów cieplarnianych powinna być procesem szybkim, dostępnym niemalże na przysłowiowe „jedno kliknięcie”.

– dodaje Cholewczyński.

Cyfrowa rewolucja: systemy FMS i kalkulatory emisji
Rozwiązaniem problemu jest wykorzystanie nowoczesnych technologii, które w wielu gospodarstwach są już wdrożone. Zamiast tworzyć nowe byty informatyczne, efektywnym podejściem jest wykorzystanie istniejących na rynku programów typu FMS (Farm Management System), które cyfrowo wspierają rolników w zarządzaniu produkcją.

Platformy tego typu służą rolnikom na co dzień do ewidencjonowania zabiegów rolniczych, planowania nawożenia czy magazynowania danych o uprawach i plonach na poszczególnych działkach, ale też zmian w stadzie bydła czy świń. Rolnik, wykonując swoje standardowe obowiązki, naturalnie zasila bazę danych informacjami o tym, ile paliwa zużył na danym polu i jaki nawóz zaaplikował. Tym samym, eliminujemy niepotrzebne podwójne zbieranie danych i oszczędzamy czas. Co ważne, doradca jest w stanie na bieżąco kontrolować to co dzieje się w gospodarstwie, dzięki czemu może rekomendować rolnikowi dobre praktyki regeneratywne, które mógłby zastosować w swoim gospodarstwie.

Prawdziwa rewolucja następuje w momencie zintegrowania tego typu systemów FMS z zaawansowanymi algorytmami liczącymi emisje, takimi jak renomowany kalkulator Cool Farm Platform(CFP). Dzięki integracji systemów za pomocą interfejsów programistycznych (API), dane zgromadzone w programie np. Elvio rozwijanym przez Agraves, w sposób automatyczny i natychmiastowy przepływają do platformy analitycznej.              

Kalkulator „zaciąga” dane z systemu, które wcześniej rolnik wprowadził sam w ramach i tak już obowiązujących go ewidencji. Dzięki temu że system Elvio jest w pełni polskiej produkcji, wygenerowane informacje są rzeczywistym obrazem tego co działo się na polu. W ciągu kilku sekund program jest w stanie wygenerować poziom emisji z kilkunastu lub kilkudziesięciu działek rolnych. Warto podkreślić, że wiarygodność integracji systemów FMS z kalkulatorem Cool Farm Platform wynika z faktu, iż ten drugi opiera swoje algorytmy na międzynarodowych, recenzowanych metodykach naukowych. Obliczenia bazują na wytycznych IPCC (Intergovernmental Panel on Climate Change), globalnym standardzie GHG Protocol (Greenhouse Gas Protocol) oraz zaawansowanych modelach biofizycznych, takich jak model RothC (Rothamsted Carbon Model) do szacowania sekwestracji węgla organicznego w glebie czy empiryczne modele emisji podtlenku azotu z nawozów, co gwarantuje wysoką rzetelność raportowania ESG.

Cyfrowe rolnictwo regeneratywne
Współczesne rolnictwo regeneratywne wymaga precyzji, której nie da się osiągnąć za pomocą ręcznych notatek i rozproszonych danych. Automatyzacja przepływu danych między systemami FMS a kalkulatorami emisji to istotny sposób, by branża rolna mogła skutecznie zarządzać śladem węglowym bez zbędnego obciążenia administracyjnego. W świecie, gdzie kontrahenci i sieci handlowe wybierają dostawców na podstawie twardych danych klimatycznych, cyfryzacja staje się kluczowym narzędziem budowania przewagi rynkowej i optymalizacji kosztów produkcji.

Autorem artykułu jest firma członkowska Stowarzyszenia: Agraves

---

Źródła:

1. Stolarski, M. J., Krzyżaniak, M., Warmiński, K., Olba-Zięty, E., & i Leśnictwa, W. R. Ślad węglowy produkcji mleka w gospodarstwie rolnym.
2. Więk, A., & Tkacz, K. (2012). Ślad węglowy surowców zwierzęcych. Postępy Nauki i Technologii Przemysłu Rolno-Spożywczego, 67(2), 81-94.
3. Eurostat (2024). Greenhouse gas emissions by source sector. Online data code: env_air_gge. European Union. https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/product/page/ENV_AIR_GGE
4. Bieńkowski, J., Holka, M., & Jankowiak, J. Ocena emisji GHG za pomocą śladu węglowego w intensywnej produkcji rolniczej, na przykładzie rzepaku ozimego Assessing the Greenhouse Gas Emissions by Carbon Footprint in Intensive Agricultural Production Based on the Examples of Winter Oilseed Rape.
5. Akademia Zrównoważonego Rolnictwa: https://akademiazrownowazenia.pl/
6. Cool Farm Tool Support. Cool Farm Platform 3.0 – Cattle Lay Guide. Zoho Desk Knowledge Base. https://coolfarmsupport.zohodesk.eu/portal/en/kb/articles/cool-farm-platform-3-0-cattle-lay-guide
7. Cool Farm Tool Support. Cool Farm Platform 3.0 – Annual Crops Lay Guide. Zoho Desk Knowledge Base. https://coolfarmsupport.zohodesk.eu/portal/en/kb/articles/cool-farm-platform-3-0-annual-crops-lay-guide
8. Cool Farm Tool Support. Cool Farm Platform 3.0 – Perennial Crops Lay Guide. Zoho Desk Knowledge Base. https://coolfarmsupport.zohodesk.eu/portal/en/kb/articles/cool-farm-platform-3-0-perennial-crops-lay-guide