Zakwaszenie gleb to najpoważniejsza bariera ograniczająca konkurencyjność polskiego rolnictwa i uniemożliwiająca jakąkolwiek regenerację biologiczną¹⁶. Aż 64% użytków rolnych w Polsce (co stanowi około 9,4 mln hektarów) wykazuje odczyn kwaśny lub bardzo kwaśny i wymaga natychmiastowego wapnowania regeneracyjnego¹⁷. Co najbardziej alarmujące, w przeważającej większości są to gleby silnie zdegradowane – aż 6,7 mln hektarów to gleby o odczynie ekstremalnie kwaśnym, poniżej 5,1 pH.
Krajowy „dług wapniowy” (ilość CaO niezbędna do doprowadzenia gleb do optymalnego pH) narastał przez dziesięciolecia na skutek zaniechania systemowych działań¹⁷. W 1961 roku zapotrzebowanie szacowano na 16 mln ton CaO, w 2012 r. na 29 mln ton, a najnowsze dane z Powszechnego Spisu Rolnego z 2020 r. mówią o konieczności zastosowania aż 31 mln ton CaO. Dewastacja ta generuje potężne koszty dla budżetu państwa i rolników – roczny koszt strat wynikających z degradacji gleb w Polsce szacuje się na 4 do 6 miliardów złotych¹⁷.
Spadek pH gleby poniżej poziomu 5,5 stanowi umowny próg krytyczny, oznaczający fizyczną, chemiczną i biologiczną dewastację gleby¹⁶:
- Straty nawozowe i ekonomiczne: Przy pH gleby na poziomie 4, efektywność wykorzystania najdroższego nawozu – azotu – jest aż 3-krotnie gorsza (spadek o 66%) niż przy odczynie obojętnym. Rolnik, który nie uregulował pH i stosuje drogie nawozy azotowe, bezpowrotnie marnuje większość swoich nakładów finansowych. Niewykorzystany azot ulatuje do atmosfery w postaci podtlenku azotu (N₂O – gazu cieplarnianego o sile ocieplania 298 razy większej niż CO₂) lub ulega wypłukaniu, drastycznie zanieczyszczając wody gruntowe i pitne azotanami¹⁸.
- Blokowanie fosforu: Przy niskim pH fosfor ulega gwałtownemu uwstecznieniu (zablokowaniu), łącząc się z jonami żelaza i glinu w nierozpuszczalne, niedostępne dla roślin minerały krystaliczne¹⁶.
- Toksyczność glinu (Al³⁺): W glebach o pH poniżej 4,8 uwalnia się aktywny, toksyczny glin trójwartościowy. Niszczy on delikatne włośniki systemu korzeniowego, uniemożliwiając roślinom pobieranie wody i składników odżywczych. Roślina traci odporność na suszę, przestaje rosnąć, a jej plonowanie spada o ponad 25–30%.